Клинический протокол
✓ Утверждён
ОСТРЫЙ ГЕПАТИТ B БЕЗ ДЕЛЬТА-АГЕНТА
Мундарижа «СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В
Описание
Острый вирусный гепатит B без дельта-агента — инфекционное заболевание печени, вызванное вирусом гепатита B.
Файл протокола
Показать текст протокола
Ўзбекистон Республикаси
Соғлиқни сақлаш вазирининг
2025 йил "23" июндаги
180-сонли буйруғига
илова
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ВАЗИРЛИГИ
РЕСПУБЛИКА ИХТИСОСЛАШТИРИЛГАН ЭПИДЕМИОЛОГИЯ,
МИКРОБИОЛОГИЯ, ЮҚУМЛИ ВА ПАРАЗИТАР КАСАЛЛИКЛАР ИЛМИЙ-
АМАЛИЙ ТИББИЁТ МАРКАЗИ
«СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В КЛИНИКАСИ,
ТАШХИСОТИ, ДАВОСИ ВА ПРОФИЛАКТИКАСИ»
БЎЙИЧА МИЛЛИЙ КЛИНИК ПРОТОКОЛЛАРИ
Тошкент-2025
(TACAI&qAfiMAHt
PIi3MIO olATMf,lBr
norre ltTl.l rr{.mp{
.i.My.^6/eg
2025 Atn
(CyPI'HKAJIII BI,IPyCJII,I TEIIATI{T B>
IIO3OJIOTIUCfi Ey]i1{qA M,UI.[ [ KJII4HI4 K
IIPOTOKOJIJIAPI{
!!'
Мундарижа
«СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В» НОЗОЛОГИЯСИ БЎЙИЧА МИЛЛИЙ
КЛИНИК ПРОТОКОЛЛАРИ ................................................................................................... 3
«СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В» НОЗОЛОГИЯСИНИНГ ТИББИЙ
АРАЛАШУВЛАРИ БЎЙИЧА МИЛЛИЙ КЛИНИК ПРОТОКОЛИ ............................ 46
«СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В» НОЗОЛОГИЯСИНИНГ
ПРОФИЛАКТИКАСИ ВА РЕАБИЛИТАЦИЯСИ БЎЙИЧА МИЛЛИЙ КЛИНИК
ПРОТОКОЛИ ............................................................................................................................ 59
1. Кириш қисми
1) Халқаро касалликлар таснифи – ХКТ-10 кодлари:
В 18.0 Дельта агентли сурункали вирусли гепатит В
В 18.1 Дельта агентсиз сурункали вирусли гепатит В
Халқаро касалликлар таснифи – ХКТ-11 кодлари:
1E51.0 Cурункали вирусли гепатит В
2) Протоколни ишлаб чиқилиш ва қайта кўриб чиқиш санаси: 2025 йил, қайта кўриб
чиқиш санаси 2028 йил ёки янги асосий далиллар мавжуд бўлганда. Тақдим этилган
тавсияларга киритилган барча тузатишлар тегишли ҳужжатларда эълон қилинади.
Клиник протокол ва стандартни ишлаб чиқиш бўйича масъул муассаса:
Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология юқумли ва паразитар
касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот
институти.
Клиник протокол ва стандартни ишлаб чиқишга ҳисса қўшганлар:
Жараённи ташкил этиш бўйича юқумли касалликлар йўналиши бўйича ишчи гуруҳ аъзолари:
1.Таджиев Б.М. Марказ директори, т.ф.д., профессор РИЭМЮПКИАТМ
2.Таджиева Н.У. Илмий ишлар бўйича директор РИЭМЮПКИАТМ
ўринбосари, профессор
3) Асосий муаллифлар рўйхати:
Институт директори, тиббиёт РИЭМЮПКИАТМн
фанлари доктори, профессор, инг вирусология
1. Мусабаев Э.И.
Ўзбекистон Республикаси илмий-тадқиқот
Фанлар академияси академиги институти
Юқумли ва болалар юқумли Тошкент Давлат
2. касалликлари кафедраси тиббиёт
Туйчиев Л.Н.
мудири, тиббиёт фанлари университети
доктори, профессор
РИЭМЮПКИАТМн
Бош илмий ходим, т.ф.д., инг вирусология
3. Абдуқодирова М.А.
катта илмий ходим илмий-тадқиқот
институти
РИЭМЮПКИАТМн
Илмий ишлар бўйича инг вирусология
4. Хикматуллаева А. С. директор ўринбосари, тиббиёт илмий-тадқиқот
фанлари доктори, профессор институти
РИЭМЮПКИАТМн
Лойиҳа раҳбари, тиббиёт инг вирусология
5. Байжанов А.К. фанлари доктори, катта илмий илмий-тадқиқот
ходим институти
Тиббиёт
ходимларининг
Юқумли ва болалар юқумли касбий
6. Рахимова В. Ш. касалликлар кафедраси тайёргарлигини
доценти, т.ф.н. ривожлантириш
маркази
Бош шифокорнинг ташкилий- РИЭМЮПКИАТМн
услубий ишлар бўйича инг вирусология
7. Эгамова И. Н.
ўринбосари, т.ф.н., катта илмий-тадқиқот
илмий ходим институти
Бригида К.С. РИЭМЮПКИАТМн
инг вирусология
8. Бўлим мудири, PhD илмий-тадқиқот
институти
РИЭМЮПКИАТМн
инг вирусология
9. Гепатология маркази раҳбари, илмий-тадқиқот
Исмоилов У.Ю
т.ф.н. институти
клиникаси
РИЭМЮПКИАТМн
10. Юқумли касалликлар инг клиникаси
Долимов Т.К.
шифокори, т.ф.д.
Жамоат саломатлиги ва Тошкент Давлат
11. Ходжаева М.Э. бошқаруви кафедраси тиббиёт
ассистенти, PhD университети
РИЭМЮПКИАТМн
инг вирусология
12. Юқумли касалликлар илмий-тадқиқот
Абдурахимова Д.Р.
шифокори институти
клиникаси
4) Тақризчилар
Камилов Фарход Хайдарович Тошкент педиатрия тиббиёт институти
юқумли, болалар юқумли касалликлари,
эпидемиология, фтизиатрия ва
пульмонология кафедраси тиббиёт фанлари
доктори, доценти
Кошерова Бахыт Нургалиевна Қозоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш
вазирлигининг юқумли касалликлар бўйича
бош мутахассиси, тиббиёт фанлари доктори,
“Остона тиббиёт университети” НАЖ
профессори
5) Муҳокама ўтказилган сана
Клиник протокол олий таълим муассасалари профессор-ўқитувчилари, Ўзбекистон юқумли
касалликлар ассоциацияси аъзолари, соғлиқни сақлаш ташкилотчилари (РИЭМЮПКИАТМ
филиаллари директорлари ва ўринбосарлари), юқумли касалликлар хизмати тизимининг
ҳудудий муассасалари шифокорлари иштирокидаги ишчи гуруҳнинг якуний йиғилишида
норасмий келишувга эришилган ҳолда 2025 йил 20 мая куни 6-сонли баённома билан онлайн
форматда муҳокама қилинди ва тасдиқлаш учун тавсия этилди.
Ишчи гуруҳ раҳбари - т.ф.д., профессор, ЎзР ФА академиги, РИЭМЮПКИАТМнинг
Вирусология ИТИ директори Э.И.Мусабаев.
Мазкур клиник протокол ва стандарт Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазир
ўринбосари Баситханова Э.И, Тиббий суғурта бошқармаси бошлиғи Ш. Алмарданов, клиник
протоколлар ва стандартларни ишлаб чиқиш ва жорий этиш бўлими бошлиғи Ш.Р. Нуримова
бошчилигида, клиник протоколлар ва стандартларни ишлаб чиқиш ва жорий этиш бўлими
бош мутахассиси Г. Джумаева ва етакчи мутахассиси Н.Рахимовалар томонидан
мутахассисларининг ташкилий ва услубий кўмагида ишлаб чиқилган.
6) Қисқартмалар рўйхати
Anti-HCV гепатит C вирусига қарши антитаналар
HBsAg гепатит В вируси юзаки антигени
HBеAg гепатит В вируси е антигени
HBV гепатит B вируси
HDV гепатит D вируси
HCV гепатит C вируси
АЛТ аланинаминотрансфераза
АСТ аспартатаминотрансфераза
АФП альфа-фетопротеин
АИГ аутоиммун гепатит
ЖССТ Жахон Соғлиқни Сақлаш Ташкилоти
ВГВ вирусли гепатит В
ОИВ Одамнинг иммунитет танқислиги вируси
ВВК веналарнинг варикоз кенгайиши
ВГD вирусли гепатит D
МЮЧ меъёрнинг юқори чегараси
ГГТ гамма-глутамилтрансфераза
ГЦК гепатоцеллюляр карцинома
ДНК дезоксирибонуклеин кислота
ХБ Халқаро бирлик
ХКТ-10 Халқаро касалликлар таснифи, 10-марта қайта кўриб чиқилган
ХПН халқаро патентланмаган ном
БЭ билвосита эластометрия
ЎВГ ўткир вирусли гепатит
ББЖЦ бирламчи билиар жигар циррози
ВҚД вирусга қарши даво
РНК рибонуклеин кислота
КФТ коптокчалар фильтрация тезлиги
м/с марта суткасига
таб. таблетка
УТТ ультратовуш текширув
СБК сурункали буйрак касаллиги
СВГВ сурункали вирусли гепатит В
СГВ сурункали гепатит В
ЖЦ жигар циррози
7) Протоколдан фойдаланувчилар:
Умумий амалиёт шифокорлари, терапевтлар, инфекционистлар, педиатрлар, акушер-
гинекологлар, гастроэнтерологлар, клиник ординаторлар, магистрлар, докторантлар.
Ушбу протокол барча жойларда соғлиқни сақлаш амалиётига парентерал вирусли
гепатитларнинг ташхисоти ва даволашнинг замонавий усулларини жорий қилиш учун асос
ҳисобланади.
8) Ушбу нозологиядаги беморларнинг тоифаси:
Болалар, катталар, ҳомиладор аёллар.
9) Далилларга асосланган тиббиёт асосида ишончлилик даражаси шкаласи.
Далилларнинг ҳаққонийлик даражаларини баҳолаш шкаласи
ДҲД Тафсили
Референс усулларида назорат қилинган тадқиқотларнинг тизимли шарҳлари ёки
1 мета-таҳлилни қўллаган ҳолда рандомизацияланган клиник тадқиқотларнинг
тизимли шарҳлари
Референс усулларида назорат қилинган айрим тадқиқотлар ёки айрим
2 рандомизацияланлган клиник тадқиқотлар ва исталган дизайндаги тадқиқотларнинг
тизимли шарҳлари, мета-таҳлилни қўллаган ҳолда рандомизацияланган клиник
тадқиқотлар бундан мустасно
Референс усулининг изчил назоратсиз тадқиқотлар ёки тадқиқ этилаётган усулга
3 боғлиқ бўлмаган референс усулли тадқиқотлар ёки рандомизацияланмаган
таққосланмайдиган тадқиқотлар, жумладан, когорт тадқиқотлар
4 Таққосланмайдиган тадқиқотлар, клиник ҳодисанинг баёни
5 Фақат таъсир механизмининг асосланиши ёки экспертлар фикрининг мавжудлиги
Тавсияларнинг ишончлилик даражаларини баҳолаш шкаласи
ТИД Тафсили
Кучли тавсия (кўриб чиқилаётган барча самарадорлик мезонлари (оқибатлар)
A муҳим, барча тадқиқотлар юқори ёки қониқарли услубий сифатга эга, уларнинг
оқибатлари бўйича хулосалар мувофиқлаштирилган)
Шартли тавсия (кўриб чиқилаётган барча самарадорлик мезонлари (оқибатлар)
B муҳим эмас, барча тадқиқотлар юқори ёки қониқарли услубий сифатга эга эмас ва
/ ёки уларнинг оқибатлари бўйича хулосалар мувофиқлаштирилмаган)
Заиф тавсия (тегишли сифатли далилларнинг йўқлиги (кўриб чиқилаётган барча
C самарадорлик мезонлари (натижалари) аҳамиятсиз, барча тадқиқотлар паст
услубий сифатга эга ва уларнинг оқибатлари бўйича хулосалар
мувофиқлаштирилмаган)
ДЕЛЬТА АГЕНТСИЗ СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В
1. Асосий қисм
1.1. Кириш
Вируси гепатит В (HBV) инфекцияси жамоат соғлиғини сақлашнинг долзарб
муаммоларидан бири бўлиб, сурункали жигар касаллигининг сабаби ҳисобланади ва
маълумотларга кўра, 2019 йилда жигар циррози ва саратони туфайли 820 000 ўлим
кузатилган.
ЖССТ маълумотларига кўра, 2019 йилда 296 миллион кишида сурункали гепатит В
кузатилган, касалликнинг номутаносиб юки паст ва ўрта даромадли мамлакатларга тўғри
келган.
Сурункали гепатит В (СГВ) глобал юкининг катта қисми туғруқ пайтида ёки ундан
кейин қисқа вақт ичида онадан болага юқиши билан боғлиқ бўлиши мумкин ва бундай
перинатал инфекциялар сурункали касалликнинг юқори кўрсаткичларига олиб келади. В
гепатит вирусига қарши оммавий эмлаш, жумладан, туғилган вақтида гепатит В вирусига
қарши эмлашнинг ўз вақтида амалга оширилиши орқали гепатит В вирусининг перинатал
юқишини бартараф этишда сезиларли ютуқларга эришилди, бу болалар ўртасида касалликни
янги юқтиришни камайтиришда юқори самара берди. СГВ инфекцияси бўлган инсонларни
нуклеозид аналоглари, ҳозирда тавсия этилган тенофовир ва энтекавир билан даволаш жуда
самарали бўлиб, жигар циррознинг зўрайишини кечиктириши, гепатоцеллюляр карцинома
(ГЦК) касаллигини камайтириши ва узоқ муддат яшашини яхшилаши мумкин.
Бироқ, текширув ва даволашда катта бўшлиқ сақланиб қолмоқда. 2019 йилда СГВ билан
касалланган тахминан 296 миллион кишининг атиги 10% га ташхис қўйилган ва 2% даво
олган. Элиминация мақсадларига эришиш учун текширув ва даволашни кенгайтириш,
гепатит В текшируви ва даволанишига тўсиқларни бартараф этиш учун текширув ва ёрдам
кўрсатиш мезонларини тубдан соддалаштириш талаб қилинади.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Гепатит В инфекциясини ДНК сақловчи гепатит В вируси (HBV) чақиради. ВГВ
инфекцияси ўткир ёки сурункали бўлиши мумкин ва белгиларсиз ёки касалликнинг енгил
шаклидан то оғир ёки камроқ тарқалган фульминант гепатит шаклида кечиши мумкин. Ўткир
гепатит В одатда ўз-ўзидан соғайиб кетадиган касаллик бўлиб, ўлим даражаси 0,5-1% ни
ташкил қилади. Сурункали вирусли гепатит В қон ёки қон зардобида HBsAg нинг олти ойдан
ортиқ вақт давомида аниқланиши билан белгиланади.
Дунё аҳолисининг деярли ярми умуман олганда, юқори эндемик бўлган ҳудудларда
яшайди. HBеAg-манфий гепатит В нинг тарқалиши сўнгги ўн йил ичида HBV билан
касалланган аҳоли қариши билан ошди ва бу баъзи ҳудудларда кўпчилик ҳолатларни ташкил
қилади. Маълумотларга кўра, 2022 йилда гепатит В 1,1 миллион ўлимнинг сабаби бўлган.
Самарали аралашувсиз, ВГВ инфекциясидан ўлим даражаси ўсишда давом этади ва 2034
йилга келиб ўлим даражаси 1,14 миллионга етади. Осиё ва бошқа кўпгина минтақаларда
гепатоцеллюляр карцинома (ГЦК) ва жигар циррози билан касалланиш 35-40 ёшгача паст,
сўнгра геометрик прогрессияда ошади (Guidelines for the prevention, diagnosis, care and
treatment for people with chronic hepatitis B infection 29 March 2024-WHO).
1.2.Таъриф
Сурункали гепатит В (СГВ) гепатит В вируси келтириб чиқарадиган некрояллиғланишли
жигар касаллиги бўлиб, қон ёки зардобда 6 ойдан ортиқ вақт давомида гепатит В вирусининг
юзаки антигени (HBsAg) аниқланиши билан намоён бўлади.
https://diseases.medelement.com/disease/хронический-гепатит-в-у-взрослых-2019/16388
1.3. Тасниф
ХКТ-10 бўйича: Дельта агентсиз сурункали вирусли гепатит В
ХКТ-10 бўйича: Cурункали вирусли гепатит В
Расм. Сурункали ВГВ-инфекциясининг кечиши
СВГB босқичлари
1. HBеAg-мусбат босқич - HBV репликациясининг юқори даражаси, одатда >107 ХБ/мл,
меъёрдаги ёки меъёрга яқин зардоб аминотрансфераза (АЛТ) даражаси, жигар биопсиясида
минимал некрояллиғланишли ўзгаришлар, фибрознинг йўқлиги ёки секин ривожланиши ва
паст даражали спонтанлик билан тавсифланади. Ёшлик даврида HBеAg нинг доимий
мавжудлиги ва зардобда HBV ДНК миқдорининг нисбатан юқори (одатда 105 дан 107 ХБ/мл
гача) бўлиши билан кечувчи босқич кузатилиши мумкин, фаол яллиғланишли касалликни
кўрсатувчи зардоб аминотрансфераза даражасининг ошиши кузатилади. Зарарланган
гепатоцитларга қаратилган Т ҳужайралар цитолитик жавоблари АЛТ нинг ошишига ва HBV
ДНК даражасининг пасайишига олиб келади. Даврий зўрайишлар интенсивлиги турлича
бўлиши мумкин.
2. HBеAg-манфий босқич икки шаклда кечади.
Баъзи одамларда (йилига тахминан 10-15%) HBеAg нинг анти-HBе га спонтан сероконверсия
бўлиши ва HBV ДНК миқдори ва зардоб АЛТ миқдорининг сезиларли пасайиши кузатилиши
мумкин. Ушбу тоифадаги беморларда зардоб аминотрансфераза даражалари одатда меъёрда
ва HBV ДНК миқдори 1000 ХБ/мл атрофида бўлиши кузатилади. Уларнинг баъзиларида
HBеAg нинг анти-HBе га сероконверсия бўлиш вақтига қараб камроқ некрояллиғланиш ёки
фиброз кузатилиши ёки улар умуман кузатилмаслиги мумкин.
Аксинча, HBeAg сероконверсияси HBeAg-манфий касаллик кечишига ўтишини кўрсатиши
мумкин, бунда ядро олди ёки базал ядро промоторидаги мутациялар HBV репликацияси давом
этаётганига қарамай, HBeAg ни сусайтиради. HBeAg-манфий касаллик зардобда АЛТ
даражасининг ўзгариб туриши билан тавсифланади. HBeAg-мусбат инсонларга қараганда
HBV ДНК миқдори пастроқ, ва одатда 103 дан 105 ХБ/мл гачани ташкил этади. HBsAg миқдори
юқорилигича қолиши мумкин (>1000 ХБ/мл). Шундай қилиб, HBeAg-манфий касаллик
ўзгарувчан кечишга эга бўлиб, аномал ёки ўзгариб турадиган қон зардобидаги АЛТ ва HBV
ДНК даражаси, некрояллиғланишли ўзгаришлар ва жигар циррозига тезроқ ўтиши (йиллик
частота 8-20%) кузатилади. Касалликнинг зўрайиши кузатилган инсонларда рецидивланувчи
зўрайишлар ва оғир некрояллиғланишли ўзгаришлар билан кузатилувчи кўприксимон фиброз
кузатилади.
3. Яширин ВГВ-инфекцияси (оккульт гепатит В): қонда HBsAg аниқланмайдиган инсонларда
жигарда ёки зардобда HBV ДНК персистенцияси аниқланади. Қонда HBsAg манфий, аммо
анти-НВс мусбат бўлган беморларда иммунодепрессант дори-дармонларни қабул қилганда
жараённинг қайта фаоллашиши кузатилиши мумкин. Қон қуйиш марказларида донорлар
популяцияларида инфекциянинг ягона белгиси сифатида HBsAg қўлланилганда яширин
инфекцияси мавжуд беморлар инфекциянинг янги потенциал манбаи бўлиб ҳисобланади.
HBV реактивацияси спонтан пайдо бўлиши мумкин ёки кимётерапия ва бошқа
иммуносупрессив даво билан чақирилиши мумкин ва ўлимга олиб келадиган ўткир сурункали
гепатитга олиб келиши мумкин, шунинг учун нуклеоз(т)ид аналоглари билан даво
қўлланилади.
2. Ташхсот усуллари, ёндошувлари ва муолажалари
2.1. Ташхисот мезонлари
2.1.1. Шикоятлар:
Сурункали гепатит В кўпинча касалликнинг дастлабки босқичларида белгиларсиз кечади;
дармонсизлик ва чарчоқ бўлиши мумкин (А).
https://emedicine.medscape.com/article/177632-clinical
Шунингдек, ВГВ билан ассоциирланган касалликлар билан боғлиқ шикоятлар бўлиши мумкин
(А). Гепатит В билан касалланган инсонларнинг тахминан 20% да ҳаёт сифати ва ўлимга
таъсир қилиши мумкин бўлган жиддий жигардан ташқари кўринишлар ривожланади. Яқинда
гепатит В нинг жигардан ташқари кўринишлари ва уларни даволаш усуллари кўриб чиқилди.
Нуклеозид аналоглари билан даволаш HBsAg-мусбат гломерулонефритни, буйрак
трансплантацияси реципиентларини ва диализдаги инсонларни даволашни яхшилайди, бу эса,
буйрак аллотрансплантат оқибатларини ёмонлаштирмасдан яшаш давомийлигининг ошишига
олиб келди. HBV репликацияси камайганидан кейин артрит самарали тарзда йўқолиши ҳақида
маълумотлар мавжуд.
https://www.who.int/publications/i/item/978924009090
2.1.2. Касаллик анамнези ва эпидемиологик анамнез:
Қуйидаги касалликни юқтириш хавф омилларини аниқлаш керак:
• ота-онада HBV-инфекциясининг мавжудлиги;
• касалликнинг исталган босқичида бўлган HBV билан касалланган шахснинг
оилада мавжудлиги;
• HBV ташувчиси билан ҳимояланмаган жинсий алоқа;
• қон қуйиш, органлар ва тўқималар трансплантацияси;
• детоксикациянинг экстрокорпорал усулларини ўтказиш (диализ, плазмаферез
ва бошқалар);
• қайта ишлатиладиган асбоблар (жарроҳлик аралашувлари,
игнарефлексотерапия, косметик муолажалар ва бошқалар) ва жиҳозлар
A (эндоскоплар) ёрдамида инвазив тиббий муолажалар;
• стоматологик муолажалар;
• қайта ишлатиладиган асбоблар ёрдамида инвазив нотиббий муолажалар
(даволашнинг халқ/анъанавий усуллари, пирсинг, татуировка ва бошқалар);
• инъекцион ва бошқа наркотик дори воситаларини, шу жумладан, ўтмишда
фойдаланиш;
• HBV-инфекцияси бўйича эндемик бўлган мамлакатлардан иммиграция;
• силга қарши муассасаларда даволаниш;
• қамоқда сақлаш жойларида бўлиш.
https://diseases.medelement.com/disease/хронический-гепатит-в-у-взрослых-
2019/16388
2.1.3. Физикал текширув
Физикал текширувда касаллик белгилари бўлмаслиги мумкин ёки сурункали
жигар касаллигининг белгилари аниқланиши мумкин.
Умумий кўрик тери ва шиллиқ пардаларнинг сариқлигини аниқлаш, қорин
бўшлиғини пальпация қилиш жигар ва талоқнинг ҳажмини (катталашиши ёки
кичрайиши) ва консистенцияни аниқлаш учун амалга оширилади. Жигар
декомпенсацияси белгиларини аниқлаш (энцефалопатия, периферик шишлар,
геморрагик синдром).
А Шарҳ: Физикал текширувда одатда ўзгаришлар аниқланмайди. Жигар циррози
белгилари бўлиши мумкин (асцит, "жигар кафтлари", қорин девори
веналарининг варикоз кенгайиши, шишлар, спленомегалия). Иммунитетга
боғлиқ жигардан ташқари кўринишлар ривожланганда тегишли ўзгаришлар
содир бўлади.
https://diseases.medelement.com/disease/хронический-гепатит-в-у-взрослых-2019/16388
2.1.4. Лаборатор текширувлар
Асосий лаборатор ташхисот:
Қоннинг иммунофермент таҳлили:
ВГВ маркерларини аниқлаш: HBsAg (сифатий таҳлил), anti-HBs, anti-HBc,
HBeAg, anti-HBe
А
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
HBsAg скрининги аҳолининг умумий қатламида, айниқса юқори хавф
гуруҳидаги шахслар ва ҳомиладор ёки туғиш ёшидаги аёллар орасида
ўтказилиши керак.
В
https://www.globalhep.org/sites/default/files/content/resource/files/2023-
08/hbv%20China%20guidelines%20update%202022.pdf
HВsAg мусбат бўлган барча беморларни HDV антитаналарига текшириш зарур.
HBsAg-мусбат инсонларда HDV антитаналарига такрорий текшириш клиник
кўрсатма (масалан, аминотрансфераза ошиши ёки сурункали жигар
A касаллигининг ўткир декомпенсацияси) бўлганда ўтказилиши керак ва ҳар йили
касалликни юқтириш хавф гуруҳларидаги шахсларда ўтказилиши мумкин.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Реал вақт режимидаги полимераза занжирли реакция (ПЗР):
HBsAg мусбат бўлган барча беморларда HBV ДНКси ва унинг
концентрациясини аниқлаш тавсия этилади.
Шарҳ: бу ташхиcот, даволаш тўғрисида қарор қабул қилиш ва беморларни
кейинги кузатиш учун зарур. HBV ДНК даражасини аниқлаш учун реал вақт
режимидаги полимераза занжири реакциясининг (ПЗР) миқдорий усулларидан
фойдаланиш қатъий тавсия этилади, бу уларнинг юқори сезувчанлиги,
А спецификлиги, аниқлиги ва кенг динамик диапазони билан ифодаланади.
Натижаларни таққослаш учун қон зардобидаги HBV ДНК концентрацияси
ХБ/мл да ифодаланиши керак. Бир беморда вирусга қарши даво
самарадорлигини баҳолаш учун бир хил тадқиқот усулидан фойдаланиш керак.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Қоннинг биокимёвий таҳлили:
Қондаги умумий билирубин, қондаги боғланган (конъюгирланган) билирубин,
қондаги эркин (конъюгирланмаган) билирубин, қондаги
аспартатаминотрансфераза, аланинаминотрансфераза ва кондаги криатинин
фаоллик даражасини текшириш.
Шарҳ: гипербилирубинемия, цитолиз синдромларини баҳолаш
(аланинаминотрансфераза ва аспартатаминотрансфераза фаоллиги).
А Аминотрансфераза даражаси ўзгариб туриши мумкин, АЛТ ва АСТни бир
марта текшириш касаллик босқичини аниқ кўрсатмайди. АЛТ миқдори одатда
АСТ дан юқори бўлади, аммо касаллик жигар циррозигача зўрайганда
АСТ/АЛТ нисбати қарама қарши томонга ўзгариши мумкин. Антивирал
терапияни бошлашдан олдин креатинин даражасини аниқлаш
керак.https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
2.1.5. Қўшимча лаборатор текширувлар:
HBsAg ни миқдорий аниқлаш
В HBsAg ни аниқлаш (миқдорий таҳлил)
HBsAg концентрацияси HBеAg-мусбат инсонларда энг юқори, аммо анти-НВе-
мусбат инфекцияси бўлган инсонларда ҳам нисбатан юқори даражада бўлиши
мумкин. Бироқ, НВеАg-манфий шахсларда HBsAg асосан интеграцияланган
вирус геномидан экспрессияланади ва шунинг учун жигар ичи ковалент ёпиқ
халқасимон ДНК билан заиф боғлиқдир. HBsAg миқдори генотипга қараб
ўзгаради. HBV ДНК миқдори <2000 ХБ/мл ва зардоб аминотрансферазалари
меъёрда бўлган инсонларда HBеАg манфий инфекцияда паст миқдорлар (<1000
ХБ/мл) касаллик оқибатнинг яхшиланишини кўрсатади.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Жадвал. Гепатит В биомаркерлари
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37364791/
Кўрсаткичлар HBeAg-мусбат HBeAg-манфий Кулранг зона Оккульт гепатит
HBeAg-мусбат HBeAg- HBeAg-манфий HBeAg-манфий
инфекция мусбат инфекция гепатит
гепатит
HBsAg + + + + + -
HBsAg миқдорий 3,5-4,5 log 10 3,5-4,5 log 10 2,5-3,5 log 10 2-3 log 10 2-3 log 10 -
ХБ/мл ХБ/мл ХБ/мл ХБ/мл ХБ/мл
HBeAg + + - - - -/+
Anti-HBe - - + + + -/+
HBV ДНК >107 ХБ/мл 105 -107 <103 ХБ/мл 103 -105 ХБ/мл 2000 (баъзан Аниқланиш даражаси
ХБ/мл 20000 паст
гача) ХБ/мл
АЛТ Меъёрда ↑ Меъёрда ↑ Меъёрда / ↑ Меъёрда
Гистология / Меъёрда/ёки Ўртача ёки Меъёрда/ёки Ўртача ёки оғир Минимал ёки Одатда минимал ёки
касаллик минимал оғир минимал некрояллиғланиш кам или кам
оғирлиги некрояллиғланиш некрояллиғла некрояллиғланиш ёки фиброз некрояллиғла некрояллиғланиш.
ниш ва ниш Фиброз бўлиши мумкин
фиброз турли
даражали
оғирликда
cccDNA+ Хужайрада Хужайрада Нусхалар миқдори Нусхалар миқдори Кам миқдорда Маълумотлар
нисбатан катта нисбатан кам ёки кам, аммо ва доимий аниқланмаган
миқдорда катта транскрипцион транскрипцион бўлмаган
нусхалар миқдорда фаоллик фаоллик транскрипция
нусхалар
Интегрирланган + + Мавжуд ва HBsAg Мавжуд ва HBsAg + +
ДНК HBV нинг кўп қисмини нинг кўп қисмини
ташкил этади ташкил этади
HBcrAg Юқори даражада Юқори Кам ёки Кам даражада Аниқланиши Аниқланиши мумкин
даражада аниқланмайди мумкин
HBV РНК Юқори даражада Юқори Кам ёки Кам даражада Аниқланиши
даражада аниқланмайди мумкин
Қоннинг умумий таҳлили:
Қоннинг умумий таҳлили тромбоцитлар саналган ҳолда
С https://diseases.medelement.com/disease/хронический-вирусный-гепатит-d-у-взрослых-кп-рф-
2021/16920
Қоннинг биокимёвий таҳлили:
Ишқорий фосфатаза ва гамма-глютамилтрансфераза фаоллигини текшириш.
С Шарҳ: холестазни баҳолаш
https://diseases.medelement.com/disease/хронический-вирусный-гепатит-d-у-взрослых-
кп-рф-2021/16920
Коагулограмма:
С Қон ёки плазмада протромбин (тромбопластин) вақтини аниқлаш, жигар белгилари ва
синдромларининг мавжудлиги ва ифодаланганлигини баҳолаш учун халқаро
меъёрлаштирилган нисбатни (ХМН) аниқлаш.
Шарҳ: жигар етишмовчилигини баҳолаш, қонда ёки плазмада протромбин
(тромбопластин) вақтини аниқлаш, халқаро меъёрлаштирилган нисбат
https://diseases.medelement.com/disease/хронический-вирусный-гепатит-d-у-взрослых-кп-рф-
2021/16920
Альфа-фетопротеин(АФП) даражасини текшириш
Ҳар олти ойда қорин бўшлиғини ультратовуш текширув ва альфа-фетопротеин
таҳлилидан фойдаланган ҳолда ГЦК ни рутин кузатув қуйидаги шахслар учун тавсия
этилади:
• ёши ва бошқа хавф омилларидан қатъий назар, жигар циррози билан касалланган
шахслар;
• оилада ГЦК билан касалланган шахслар мавжудлигида; ва
А • агар оилада ГЦК ёки жигар циррози белгилари бўлмаса, 40 ёшдан ошган шахслар
(ҳудуддаги ГЦК билан касалланиш даражасига қараб пастроқ ёшлар ҳам жалб
қилиниши мумкин) ва ВГВ ДНК даражаси >20 000 ХБ/мл (агар ВГВ ДНК текшируви
мавжуд бўлса).
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
2.1.6. Инструментал текширувлар:
Қорин бўшлиғи аъзоларининг УТТ:
Ультратовуш текшируви жигар фибрози, циррозининг тузилиши, белгиларини
(текис бўлмаган қирраси, тугунли тузилиши, ўнг бўлагининг атрофияси, асцит
мавжудлиги, жигар ва талоқ томирларининг кенгайиши ва тромбози, шунтларнинг
мавжудлиги спленомегалия ва портал гипертензиянинг бошқа белгилари),
шунингдек, ҳосилали ўсимталар (ГЦК ва бошқалар) мавжудлигини баҳолашга
А имкон беради. Қон оқими ўзгаришларини аниқлаш учун портал, талоқ, пастки
кавак вена, юқори тутқич ва жигар веналарининг допплер ультратовуш текшируви
ўтказилади.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37364791/
Жигарнинг билвосита эластометрияси (фибросканирлаш)
Ифодаланган фиброз белгилари (≥F2) APRI >0,5 қиймати ёки билвосита
эластография (БЭ) >7,0 кПа қийматига, жигар циррози (F4) эса, APRI >1,0 ёки БЭ
>12,5 кПа) клиник мезонларига асосланиши керак.
APRI (аспартатаминотрансфераза ва тромбоцитлар нисбати индекси) ресурслар
чекланган шароитларда катталардаги сезиларли жигар фибрози ёки циррози
мавжудлигини баҳолаш учун афзал бўлган ноинвазив тест сифатида тавсия
этилади. Транзитор эластографияни қўллаш имкони мавжуд бўлган ва нархи
асосий чеклов бўлмаган ҳолларда афзал бўлган ноинвазив тест бўлиши мумкин.
А
Шарҳ: Жигарнинг билвосита эластографияси (БЭ) фибрознинг зардоб
биомаркерларига қараганда кўпроқ клиник аҳамиятга эга. БЭ акс эттирилган
тебраниш импульслари ва уларнинг кейинги компьютер таҳлиллари асосида
жигарнинг эластик хусусиятларидаги ўзгаришларни баҳолашга имкон беради.
Шубҳали ҳолатларда, агар бу беморни кузатишга таъсир қилса, жигар биопсияси
тавсия этилади.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
ЭФГДС: эзофагогастродуоденоскопия
Ошқозон-ичак трактининг ўткир патологиясини аниқлаш учун қорин оғриғи ва
"кофе қуйқалари" кўринишидаги қусиш кузатилган беморларда
эзофагогастродуоденоскопия (ЭФГДС) текшируви тавсия этилади.
Шарҳ: қизилўнгач, ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак шиллиқ қаватининг
С
шикастланиш хусусиятини аниқлаш учун амалга оширилади.
https://diseases.medelement.com/disease/хронический-вирусный-гепатит-d-у-
взрослых-кп-рф-2021/16920
Жигарнинг пункцион биопсияси
Жигар биопсияси беморни даволаш ёки жигар касаллигини баҳолаш ва
даражаларини аниқлашда, клиник белгилар ноаниқ бўлган ҳолатларда ёрдам
А бериш учун тавсия этилади.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Шарҳ: яллиғланиш, некроз ва фиброз даражасини аниқлаш учун жигар пункцион
биопсияси (ЖПБ) тавсия этилади, чунки жигардаги морфологик ўзгаришлар
тўғрисидаги маълумотлар клиник, лаборатор ва инструментал кўрсаткичлар мос
келмайдиган мураккаб ҳолатларда давони бошлаш тўғрисида қарор қабул
қилишда фойдалидир. Биопсия жигар шикастланишининг бошқа сабабларини
аниқлаши мумкин, масалан, стеатоз, стеатогепатит, аутоиммун гепатит ва
бошқалар. Жигар биопсияси инвазив муолажа бўлса-да, оғир асоратлар хавфи
жуда кам (1:4000-10 000).
Пункцион биопсия пайтида олинган намунанинг ўлчами жигар шикастланиш
даражасини ва фибрознинг оғирлигини аниқ баҳолаш учун етарли бўлиши жуда
муҳимдир. ЖБП БЭ нинг кулранг зонасида (6 дан 10 кПа гача) бўлган беморларда
қўлланилиши мумкин. Баъзи ҳолларда ВГВ ДНК даражаси 2000 ХБ/мл дан юқори
ва АЛТ даражаси юқори (эркакларда ≥30 ХБ/л ва аёлларда ≥19 ХБ/л) бўлган 30
ёшгача бўлган беморларда БЭ натижалари 6 кПа дан паст бўлганда 3 ойлик
оралиқда ўтказилган 2 та текширув натижаларига кўра тавсия этилади. Жигар
циррозининг аниқ белгилари ва вирусга қарши даво учун мутлақ кўрсатмалар
мавжуд бўлган беморлар учун ЖБП талаб қилинмайди, шу жумладан, жараённинг
фаоллик даражасидан ва фиброз босқичидан қатъий назар даво зарур холатларда.
Транзитор эластография натижалари 6 кПа дан паст бўлган, нормал АЛТ фаоллиги
ва ВГВ ДНК даражаси <2000 ХБ/мл бўлган беморларга ЖБП тавсия этилмайди,
чунки жигар жиддий шикастланиш эҳтимоли бўлиши мумкин ва бундай
беморларда вирусга қарши давога эҳтиёжи жуда паст. ЖПБ натижаларини
баҳолаш некрояллиғланишли ўзгаришлар даражасини ва жигар тўқималарининг
фиброз босқичини тавсифловчи ярим миқдорий шкалалар ёрдамида амалга
оширилади.
Жараён гистологик индекс фаоллигининг таркибий компонентлари
Гистологик индекс фаоллиги (ГИФ) компонентлари Баҳолаш диапазони,
баллар
1. Гепатоцитлар некрози 0-10
2. Гепатоцитлар дистрофияси 0-4
3. Яллиғланишли инфильтрат 0-4
4. Фиброз 0-4
Гистологик индекс фаоллиги балларда (Knodell ва ҳаммуаллифлари бўйича)
Кўрсаткичлар Баллар
I. Перипортал ва кўприксимон некрозлар
а) йўқ 0
b) кам ифодаланган зинасимон некрозлар 1
c) ўртача ифодаланган зинасимон некрозлар (50% гача портал трактлар 3
перифериясида)
d) яққол ифодаланган зинасимон некрозлар (50% дан ортиқ портал трактлар) 4
e) ўртача ифодаланган зинасимон некрозлар ва кўприксимон некрозлар 5
f) яққол ифодаланган зинасимон некрозлар ва кўприксимон некрозлар 6
g) мультилобуляр некрозлар 10
II. Бўлакчалар ичи дегенерацияси ва ўчоқли некрозлар
а) йўқ 0
b) кам ифодаланган (баллонсимон дегенерация ёки 1/3 бўлакларда некроз 1
фокуслари)
c) ўртача ифодаланган (1/3 - 2/3 жигар бўлакларида кузатилади) 3
d) яққол ифодаланган (2/3 дан ортиқ жигар бўлакларида кузатилади) 4
III. Портал яллиғланиш
а) мавжуд эмас 0
b) суст (1/3 трактларда яллиғланишли инфильтрация) 1
с) ўртача (1/3 - 2/3 портал трактларда яллиғланишли инфильтрация) 3
d) яққол ифодаланган (2/3 ортиқ портал трактларда кучли инфильтрация) 4
IV. Фиброз
a) мавжуд эмас 0
b) портал трактлар фибрози 1
с) кўприксимон фиброз (порто-портал ёки порто-марказий) 3
d) цирроз 4
Гистологик фаоллик ва жараён фаоллиги ўртасидаги мувофиқлик
Гистологик фаоллик индекси (балл) Жараён фаоллиги
1-3 Минимал
4-8 Паст
9-12 Ўртача
13-18 Юқори
Метавир шкаласи. Гистологик фаоллик босқичлари
Зинасимон некрозлар Лобуляр яллиғланиш ГИФ
0 (йўқ ёки юмшоқ) А0
1 (ўртача) А1
0 (йўқ)
2 (ифодаланган) А2
0, 1 А1
1 (юмшоқ)
2
0, 1 А2
2 (ўртача)
2
3 (ифодаланган) 0, 1, 2 А3
Фиброз босқичини жигар эластометрияси бўйича аниқлаш (Метавир шкаласи)
F0 - Фиброз мавжуд эмас
F1 - Септаларсиз фиброз
F2 - Ягона септалар кузатилган фиброз
F3 - Циррозсиз кўпгина септали фиброз
F4 - Цирроз кузатилган кўпгина септали фиброз
Жигар фибрози босқичлари
Баллар KNODELL ISHAK METAVIR
0 Фиброз мавжуд эмас Фиброз мавжуд эмас Фиброз мавжуд эмас
1 Портал трактларнинг Калта фиброз септали ёки Септалар ҳосил
фиброзли кенгайиши калта фиброз септасиз бўлмаган ҳолда
портал трактларнинг портал трактларнинг
фиброзли кенгайиши юлдузсимон
кенгайиши
2 Портал трактларнинг Калта фиброз септали ёки Ягона портопортал
кенгайиши + портопортал калта фиброз септасиз септалар билан
септалар кўпгина портал портал трактларнинг
трактларнинг фиброзли кенгайиши
кенгайиши
3 Кўприксимон фиброз – Ягона кўприксимон Циррозсиз кўпгина
портопортал ёки портопортал септалар портомарказий
портомарказий септалар билан кўпгина портал септалар
трактларнинг фиброзли
кенгайиши
4 Цирроз Яққол ифодаланган Цирроз
кўприксимон портопортал
ва портомарказий септалар
билан портал трактларнинг
фиброзли кенгайиши
5 - - -
6 - Цирроз, эҳтимолли ёки -
ишончли
2.1.7. Мутахассислар маслахати учун кўрсатмалар
Жигардан ташқари кўринишларга боғлиқ
А https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
2.1.8. Дифференциал ташхис ва қўшимча текширувларни асослаш:
С СВГD нинг қиёсий ташхисоти
https://diseases.medelement.com/disease/хронический-гепатит-в-у-взрослых-2019/16388
Ташхис Дифференциал Текшириш Ташхис мезонлари
ташхисни
асослаш
ЎВГ Гепатитнинг anti-HAV IgM; HBsAg, Эпиданамнез, касаллик
клиник- HBeAg, anti-HBs, anti- давомийлиги <6 ой, (+) ВГ
лаборатор HBe, anti-HBc /IgM, маркерлари, (+) ПЗР
кўрсаткичлари anti-НВс /IgG, anti-
HDV IgM, anti-HDV
total, anti-HЕV IgM,
anti-HCV; ПЗР: HCV
РНК, HBV ДНК
СГС Гепатитнинг anti-HCV, ПЗР: HCV HCV РНК >6 ой мавжуд
клиник- РНК
лаборатор
кўрсаткичлари
Ноалкогол Гепатитнинг Бел айланаси, АСТ, УТТда метаболик синдром,
стеатогепатит клиник- АЛТ, ГГТП, ЩФ, стеатоза мавжудлиги, (-) ВГ
лаборатор глюкоза, инсулин, маркерлари
кўрсаткичлари липидограмма, қорин
бўшлиғи аъзоларининг
УТТ, қон босимининг
мониторинги, ЭКГ
Жигарнинг Гепатитнинг АСТ, АЛТ, ГГТП, ИФ, Анамнезда спиртли
алкогол клиник- қорин бўшлиғи ичимликларни суистеъмол
касаллиги лаборатор аъзоларининг УТТ, қилиш, алкоголизмнинг бошқа
кўрсаткичлари анамнез кўринишлари, ГГТП, АСТ
фаоллигининг ошиши,
АСТ/АЛТ нисбати >1,
макроцитоз, В12-фолий
кислотаси танқислик
анемияси, гистологик ўзгариш
АИГ Гепатитнинг АСТ, АЛТ, ГГТП, ИФ, Аутоантитаналарнинг
клиник- қорин бўшлиғи мавжудлиги, ишқорий
лаборатор аъзоларининг УТТ, фосфатаза меъёрий
кўрсаткичлари жигар биопсияси, фаоллигидаги цитолиз, ГГТП,
анамнез, характерли гистологик
аутоантитаналар ўзгариш
(AMA-M2, ANA, anti-
LKM-1, anti-SLA),
жигар биопсияси
Жигарнинг Гепатитнинг Гепатотоксик дорилар Анамнезда гепатотоксик
дорилар клиник- қабул қилиш билан дориларни қўллаш, ирсий
таъсирида лаборатор боғлиқлик, жигар мойиллик, характерли
шикастланиши кўрсаткичлари биопсияси гистологик ўзгариш
Гемохроматоз Гепатитнинг Қонда темир, Зардобда темир ва
ферритин, генетик ферритиннинг юқори
даражалари, генетик
клиник- текширувлар, жигар текширувда тасдиқланиш,
лаборатор биопсияси сидерознинг мавжудлиги
кўрсаткичлари
Вильсон Гепатитнинг Қон ва сийдикдаги мис Неврологик ўзгаришлар,
касаллиги клиник- миқдори, юқори мис миқдори,
лаборатор церулоплазмин, церулоплазмин камайиши,
кўрсаткичлари офтальмолог, Кайзер-Флейшер халқасининг
невропатолог кўриги, мавжудлиги, гистологик
жигар биопсияси намуна мисга мусбат бўялиши
ЖЦ Гепатитнинг УТТ, альбумин, Жигар циррозининг клиник-
клиник- тромбоцитлар лаборатор белгиларининг
лаборатор даражаси, альбумин, йўқлиги (портал
кўрсаткичлари билирубин, ЭГДФС гипертензия, асцит,
қизилўнгач веналарининг
варикоз кенгайиши,
гипоальбуминемия)
3. Амбулатор даражада даволаш тактикаси:
1) Номедикаментоз даволаш
• чекишни ташлаш;
• спиртли ичимликлар ва бошқа ёмон одатлардан воз кечиш;
• рационал овқатланиш;
• жисмоний фаоллик, харакатиз турмуш тарзидан қочиш;
• рационал овқатланиш тамойилларига риоя қилиш; ортиқча вазн ёки семизлик бўлса -
гипокаллорияли парҳез;
• етарли суюқлик истеъмол қилиш (кунига 2-3 литргача);
• зўрайиш хавф омилларини минималлаштириш (алкогол, гепатотоксик дорилар, шу жумладан,
биологик фаол қўшимчаларни истисно қилиш).
2) Медикаментоз даволаш
Этиотроп даво. Сурункали гепатит В ни даволашнинг асосини вирусга қарши даво (ВҚД) ташкил
этади.
Этиотроп давонинг мақсади
СГВда вирусга қарши давонинг мақсади:
• некрояллиғланишли ўзгаришлар ва жигар фиброзининг олдини олиш, камайтириш ёки қайтариш
• жигар циррози, декомпенсацияланган жигар циррози ва жигар етишмовчилиги, ГЦК ва ўлим
хавфи камайтириш.
ВҚД самарадорлигининг билвосита кўрсаткичлари:
• қон зардобида АЛТ даражасининг меъёрлашиши (жигардаги некрояллиғланишни бартараф этиш
учун билвосита чора сифатида)
• ВГВ ДНК даражасининг аниқланмайдиган қийматгача камайиши
• HbeAg нинг йўқолиши ёки сероконверсияси.
Вирусга қарши даво (ВҚД): Сурункали гепатит В (СГВ) билан касалланган барча
катталар (шу жумладан, репродуктив ёшдаги ҳомиладор аёллар) учун даволаш тавсия
этилади:
APRI >0,5 ёки транзитор эластография қиймати >7 кПа асосида ифодаланган фиброз
(>F2b) белгилари ёки клиник мезонларга (ёки APRI >1 ёки транзитор эластография
С
қиймати >12,5 кПаб) асосида жигар циррозини (F4) исботлаш, ВГВ ДНК ёки АЛТ
даражасидан қатъий назар.
Гепатит В вируси ДНКси >2000 ХБ/мл ва АЛТ даражаси меъёрнинг юқори
С чегарасидан (МЮЧ) юқори . Ўсмирлар учун бу 6 ойдан 12 ойгача бўлган даврда камида
икки марта АЛТ>МЮЧга асосланган бўлиши керак.
В ДНК ВГВ >20 000 ХБ/мл
Ёндош инфекцияларнинг мавжудлиги (ОИВ, гепатит D ёки гепатит С);
оилада жигар саратони ёки циррози мавжудлиги; иммуносупрессия (масалан, узоқ
муддат стероидларни қабул қилиш, паренхиматоз орган ёки ўзак ҳужайралар
трансплантацияси);
В
ёндош касалликлар (масалан, диабет ёки метаболик дисфункция билан боғлиқ
стеатотик жигар касаллиги);
ёки APRI ёки HBV ДНК ёки АЛТ даражасидан қатъий назар жигардан ташқари
кўринишлар (гломерулонефрит ёки васкулит кабилар)
Агар ВГВ ДНК таҳлилига имконият бўлмаса:
АЛТнинг доимий юқори даражаси (6-12 ой давомида ноаниқ оралиқларда МЮЧ дан
АЛТнинг икки қиймат юқори бўлиши сифатида белгиланади), APRI кўрсаткичидан
В
қатъий назар.
HBsAg миқдори >1000 ХБ/мл бўлган барча беморларга вирусга қарши даволашни
бошлаш тавсия этилади https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
Ламивудин, энтекавир, адефовир ёки телбивудинга вирусга қарши резистентлиги
тасдиқланган ёки шубҳа қилинганлиги сабабли даволаш самарасиз бўлган шахслар
(қабул қилганлик анамнези асосида) тенофовир дисопроксил фумаратга ўтиши тавсия
этилади.
С Шарҳ. Бугунги кунга келиб, гепатит В ни даволашда TDF ёки TAF қўлланганда
резистентлик ҳолатлари ҳақида кам маълумотлар мавжуд. Агар бирламчи жавоб
кузатилмаса, даволанишга риоя қилиш даражасини ошириш ва назорат қилиш керак.
Шундай қилиб, ҳозирги вақтда дориларнинг альтернатив схемасига ўтиш учун ҳеч
қандай кўрсатмалар йўқ.
СГВ да биринчи қатордаги вирусга қарши даво
Резистентликка паст генетик тўсиққа эга бўлган нуклеозид аналоглари (ламивудин,
В адефовир ёки телбивудин) дорилар резистентлигига олиб келиши мумкин ва
ТАВСИЯ ЭТИЛМАЙДИ.
HBeAg-мусбат СГВ. СГВ кузатилган HBeAg-мусбат беморлар учун биринчи
A қатордаги танлов дорилари энтекавир, тенофовир дизопроксил, тенофовир
алафенамид ҳисобланади.
Вирусга қарши давога кўрсатма бўлган барча катталар, ўсмирлар ва болалар (12 ёш
ва ундан катта) учун дориларга чидамлилиги юқори генетик тўсиққа эга бўлган
нуклеоз(т)ид аналоглари - тенофовир дизопроксил фумарат (TDF) ёки энтекавир
В
(ETV) - афзал схемалар сифатида тавсия этилади.
Альтернатив схемалар сифатида TDF + ламивудин (3ТС) ёки TDF + эмтрицитабин
(FTK) (TDF монотерапияси мавжуд бўлмаганда) тавсия этилади.
Энтекавир (ETV) ёки тенофовир алафенамид (TAF) (агар мавжуд бўлса) остеопороз
ташхиси тасдиқланган ва/ёки буйрак функцияси бузилишлари бўлган инсонларга,
шунингдек, болаларга (ETV (дори дозаси бола вазнига қараб белгиланади) икки
В ёш ва ундан катталар учун) ёки ўсмирларга (TAF 12 ёш ва ундан катталар учун)
вирусга қарши давога кўрсатма бўлганда альтернатив схемалар сифатида тавсия
этилади.
Шарҳ: TAF коптокчалар фильтрация тезлиги (КФТ )<15 мл/мин бўлганда тавсия
этилмайди.
Давони бошлашдан олдин мониторинг
Вирусга қарши давони бошлашдан олдин, буйрак дисфункциясининг ривожланиш
хавфини баҳолаш ва буйрак функциясини ўлчаш амалга оширилиши мумкин.
Тенофовир дисопроксил фумарат билан узоқ муддатли даволанаётган
С
инсонларнинг буйрак функцияси ва 12 ёшгача бўлган болалар бўйининг ўсиши ҳар
йили диққат билан кузатиб борилиши керак.
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Жигар касаллигининг оғирлигини баҳолашда анамнез, физикал текширув, жумладан,
гепатомегалия ва спленомегалия мавжудлиги, АЛТ, АСТ, ИФ, умумий билирубин ва
умумий қон таҳлили, шу жумладан, тромбоцитлар миқдорини аниқлаш керак. АСТ
даражаси ва тромбоцитлар сонини аниқлаш жигар касаллигининг босқичини аниқлаш учун
APRI ни ҳисоблаш имконини беради. Жигарнинг синтетик функциясини зардоб альбумини
ва протромбин вақти ёки халқаро меъёрлаштирилган нисбат ёрдамида баҳолаш керак. СГВ
билан касалланган инсонлардан жигар билан боғлиқ белгилар мавжудлиги ҳақида ҳам
сўраш керак, гарчи зўрайиб борувчи касаллик белгиларсиз кечиши мумкин.
Вирус репликацияси даражаси зардобда ВГВ ДНК миқдорини (агар ВГВ ДНК текширув
имкони мавжуд бўлса) ва/ёки HBeAg ва анти-HBe серостатусини (агар текширув имкони
мавжуд бўлса) аниқлаш орқали баҳоланиши керак.
Ёндош касалликлар мавжудлигини баҳолаш ОИВ, ВГС ёки ВГD билан коинфекцияни,
глюкозага толерантликнинг бузилишини, дислипидемия, жигарнинг стеатотик касаллиги
билан боғлиқ метаболик дисфункцияси, жигарнинг алкогол касаллиги ва дорилар ёки
токсинлар туфайли кузатилган шикастланиши, ГЦКга скринингни (F3-F4 мавжуд бўлса) ўз
ичига олиши керак. Оилада ГЦКнинг мавжудлиги ва дори-дармонларни қабул қилишни
ҳам ўрганиш керак.
Скрининг ва профилактика чора-тадбирлари HBsAg учун скринингни ўз ичига олади.
HBsAg аниқланмаган оила аъзолари ВГВга қарши эмланиши керак, шунингдек, ВГВ
юқишини камайтириш бўйича бошқа умумий чоралар амалга оширилиши керак.
Стеатоз мавжуд инсонларни кузатиш жигар фиброзини баҳолаш ва мониторингини ўз
ичига олади. Турмуш тарзини ўзгартириш вазнни камайтириш, мунтазам жисмоний
машқлар ва спиртли ичимликлар, шакарли ичимликлардан воз кечишни, шунингдек
метаболик дисфункцияни (қандли диабет, семизлик ва дислипидемия) коррекциялашни ўз
ичига олиши мумкин.
Даволашни бошлашга тайёргарлик жараёнида СГВ билан касалланган инсонлар
даволанишга кўрсатмалар, шу жумладан, эҳтимолли фойда ва ножўя таъсирлар, узоқ
муддатли даволанишга тайёрлиги ва даволаш мобайнида ҳам, даволашдан кейин ҳам
кузатиш, даволашнинг самарали бўлиши ва дори-дармонларга чидамлилик хавфини
камайтириши учун (ва тўсатдан даволанишни тўхтатиш ўткир жигар етишмовчилигига
олиб келиши мумкин) даволашга тўлиқ риоя қилиш муҳимлиги ҳақида хабардор қилиниши
керак.
Буйрак дисфункцияси ривожланишининг бошланғич хавфини баҳолаш ва буйрак
функциясини ўлчаш вирусга қарши давони бошлашдан олдин ва мониторинг давомида,
айниқса, тенофовирга асосланган схема қўлланилса, кўриб чиқилиши керак.
Буйрак функциясини баҳолаш ва мониторинги
Ҳисобланган креатинин клиренси ёки коптокчали фильтрация тезлиги (ҳКФТ) билан
даволашни бошлаётган инсонлар учун
Ҳисобланган креатинин клиренси ёки коптокчали фильтрация тезлиги (ҳКФТ) <50
мл/мин ёки буйрак дисфункцияси хавф омиллари, жумладан, кекса ёш, қандли диабет,
назоратланмайдиган гипертензия ёки оғир остеопения ёки остеопороз билан
даволашни бошлаётган инсонлар учун ETV ёки TAF ни (тенофовир алафенамид)
қўллашни кўриб чиқинг.
Тенофовирни нефротоксик дорилар (аминогликозидлар, амфотерицин В, фоскарнет,
ганцикловир, ванкомицин ва цидофовир) билан бир вақтда қўллашдан йироқ бўлиш
керак, чунки буйрак функциясининг пасайиш хавфи ортади.
Нуклеоз(т)ид аналоглари билан даволашда буйраклар фаолиятини мониторинг қилиш
қуйидагиларни ўз ичига олиши керак: сийдикда протеинурия ва гликозурия
миқдорини ўлчаш (қандли диабет йўқлигида ёки қонда глюкоза миқдорининг яхши
назоратида), зардобда креатининни аниқлаш, ҳКФТнинг пасайиши, зардобда фосфат
даражаси, сийдикда оқсилни аниқлаш.
Тенофовир қабул қилаётган болалар бўйини ўлчаш керак.
Буйрак функцияси меъёрда бўлган шахслар учун минимал мониторинг ҳКФТ учун
креатинин миқдорини ҳар йили ўлчашни ўз ичига олиши керак.
Нуклеоз(т)ид аналоглари билан даволаш пайтида буйрак мониторинги частотаси
буйрак функцияси бузилишининг хавф омиллари мавжудлигига боғлиқ ва хавфи
юқори бўлган инсонларда тез-тез ўтказилиши керак.
• Буйрак токсиклиги хавфи юқори бўлган инсонлар: ҳар олти ойда бир марта
ёмонлашув белгилари бўлмаса.
• Креатинин клиренси <50 мл/мин бўлган инсонларда буйракни пухта мониторинг
қилиш тавсия этилади.
Агар даволаш пайтида креатинин клиренси 50 мл/мин дан пастга тушса ёки буйрак
функцияси кескин пасайса, TDF (тенофовир дисопроксил фумарат) дозаси оралиғини
тўғирлаш ёки ETV ёки TAF га (тенофовир алафенамид) ўтказиш ҳақида ўйлаб кўринг.
Агар суяк синиш туфайли суяк тўқимасининг минерал зичлигининг пастлиги
аниқланса ёки шубҳа қилинса, тегишли текширувларни ўтказиш ва TDF ни ETV ёки
TAF га алмаштириш учун маслаҳат олиш керак.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Ҳомиладорлик ва эмизиш даврида СВГВ нинг кечиши хусусиятлари
ВГВ ДНК ёки HBeAg учун текшириш имкони мавжуд бўлган шароитларда
ҳомиладор аёллар орасида вирусга қарши профилактика
Вирусга қарши даво фонида режалаштирилмаган ҳомиладорлик кузатилганда,
тенофовир қўлланилганда ҳомиладорликни сақлаб қолиш тавсия этилади,
В энтекавир қўлланилганда ҳомиладорликни тўхтатиш мумкин ва тенофовирга
ўтказиш тавсия этилади.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
ВГВ ДНКси ≥200 000 ХБ/мл ёки HBeAg-мусбат бўлган HBV мусбат (HBsAg
мусбат) барча ҳомиладор аёлларга онадан болага ВГВ юқишининг олдини олиш
учун тенофовир дизопроксил фумарат TDF профилактика мақсадида тавсия
этилади. Ҳомиладорликнинг иккинчи уч ойлигидан бошлаб, ҳеч бўлмаганда
туғиш вақтигача ёки боланинг ВГВ га қарши эмланиши тугашига қадар.
Шарҳ: Ҳамма аралашувлар барча эмизилувчи чақалоқлар учун гепатит В га қарши
В эмлашнинг камида учта дозасига қўшимча равишда бўлиши керак, шу жумладан,
туғилганда ўз вақтида дозани олиши инобатга олинади.
Репродуктив ёшдаги аёллар ва барча ҳомиладорлар биринчи навбатда ВҚД билан
узоқ муддатли даволаш тамойилларига текширилиши керак. Ҳомиладорликнинг
тўлиқ муддатини ўтказишни режалаштираётган аёллар учун TDF профилактикаси
аёлнинг хоҳишига кўра туғруқдан кейин ҳам, кейинги ҳомиладорлик даврида ҳам
давом эттирилиши мумкин.
Эмизиш тенофовир терапиясига қарши кўрсатма эмас.
С https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Эмлаш
Барча чақалоқлар гепатит В га қарши вакцинанинг биринчи дозасини туғилгандан
кейин имкон қадар тезроқ, 24 соат ичида олиши керак.
Туғилгандан кейин 24 соат ичида гепатит В га қарши вакцинани олиш барча эмлаш
дастурлари самарадорлигининг кўрсаткичи бўлиши керак ва ҳисобот ҳамда
В мониторинг тизимлари эса, туғилиш вақтида доза маълумотларининг сифатини
яхшилаш учун кучайтирилиши керак.
Бирламчи эмлаш сериясини якунлаш учун туғилганда олинадиган дозадан кейин
икки ёки учта қўшимча дозаларни олиш керак.
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Болалар ва ўсмирларга этиотроп даволашни буюриш хусусиятлари
Болалар ва ўсмирлар учун даволаш қуйидаги ҳолатларда тавсия этилади:
ВГВ ДНКси ёки АЛТ даражасидан қатъий назар, ифодаланган фиброз (F2)
белгилари APRI >0,5 ёки транзитор эластография қиймати >7 кПа қийматлари
В асосида ёки жигар циррози (F4) белгилари клиник мезонлар асосида (ёки APRI >1
ёки транзитор эластография >12,5 кПа қийматлари) бўлганда.
ВГВ ДНК >2000 ХБ/мл ва АЛТ даражаси меъёрнинг юқори чегарасидан (МЮЧ)
С юқори. Ўсмирлар учун бу 6 ойдан 12 ойгача бўлган даврда камида икки марта
АЛТ>МЮЧ га асосланган бўлиши керак.
APRI кўрсаткичи ёки ВГВ ДНК ёки АЛТ даражасидан қатъий назар,
коинфекцияларнинг мавжудлиги (ОИВ, гепатит D ёки гепатит C кабилар); оилада
жигар саратони ёки жигар циррози анамнези; иммунитетнинг сусайиши (масалан,
С узоқ муддат стероидларни қабул қилиш, паренхиматоз органлар ёки ўзак
ҳужайралар трансплантацияси); ёндош касалликлар (диабет ёки метаболик-
ассоциирланган жигарнинг стеатотик касаллиги); ёки жигардан ташқари
кўринишлар (масалан, гломерулонефрит ёки васкулит).
APRI баҳосидан қатъий назар, турғун аномал АЛТ даражалари (6 ойдан 12 ойгача
С бўлган номаълум оралиқларда меъёрнинг юқори чегарасидан икки баравар юқори
бўлган АЛТ қиймати сифатида аниқланади).
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Болалар ва ўсмирларда вирусга қарши дорилар дозаси
Дори Беморлар гуруҳи Доза
ETVa Вазн <30 кг 0,015 мг/кг кунига 1 марта (максимал 0,5 мг
кунига)
Вазн ≥30 кг 0,5 мг кунига 1 марта
TDFb Ёш ≥2 лет 8 мг/кг кунига 1 марта (максимал 300 мг кунига)
Ёш ≥12 лет 300 мг кунига
TAFc Ёш ≥12 лет 25 мг кунига 1 марта
a
ETV: Икки ёш ва ундан катта ёшдаги болалар учун маъқулланган.
b
TDF ЕМА СГВ бўлган икки ёш ва ундан катта болалар учун маъқуллаган, FDA эса, уни 10 кг дан ортиқ
бўлган вазндаги икки ёш ва ундан катта болалар учун маъқуллаган.
c
TAF: EMA вазни 25 кг дан ортиқ бўлган олти ёш ва ундан катта болалар учун TAF ни маъқуллаган, FDA
эса, компенсирланган жигар касаллиги бўлган 12 ёш ва ундан катта болалар учун маъқуллаган.
Этиотроп даволаш вақтида мониторинг
Даволанаётган шахсларни йилига камида бир марта кузатиш тавсия этилади:
Ҳар 6 ойда касалликнинг босқичини ва жигар фибрози ёки циррознинг зўрайишини
B баҳолаш учун ноинвазив текширувларни (APRI шкаласи ёки транзитор
эластография) ўтказиш.
АЛТ (ва APRI учун АСТ), ВГВ ДНК ёки HBeAg/анти-HBe ва УТТ ва/ёки билвосита
В эластометрия скринингини ҳар 6 ойда ўтказиш.
Ҳар 6 ойда ва/ёки ҳар бир ташрифда мунтазам равишда даволаш режимига риоя
қилишни назорат қилиш керак.
Шарҳ: Вирусга қарши давонинг бирламчи самарасизлиги уч ой давомида вирусга
қарши дорининг ВГВ ДНК даражасини 1хlog10 ХБ/мл дан ортиқ пасайтира
олмаслиги сифатида аниқланиши мумкин. Вирусга қарши давонинг иккиламчи
самарасизлиги, дастлаб самарали вирусга қарши даво олган беморларда (зардобда
B ВГВ ДНК даражаси >1хlog10 ХБ/мл пасайиши билан тавсифланади) 3 ой ўтгач ВГВ
ДНК даражаси бошланғич даражасидан >1хlog10 ХБ/мл ошганда гумон қилиниши
мумкин.
ВГВ ДНК текширувиии ўтказиш имкони бўлмаган шароитларда вирусга қарши
давонинг самарасизлиги қон зардобидаги аминотрансфераза (АЛТ) даражасининг
ошиши ва/ёки дорини қабул қилиш фонида жигар касаллигининг зўрайиш
белгилари сифатида аниқланиши мумкин.
Қисман вирусологик жавоб ВГВ ДНК даражасининг >1хlog10 ХБ/мл пасайиши,
лекин 12 ойдан кейин ВГВ ДНК аниқланиши билан белгиланади.
B
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
Вирусологик рецидив даволаш давомида эришилган ВГВ ДНК нинг энг паст
даражасига нисбатан ВГВ ДНК даражасининг >1хlog10 ХБ/мл тасдиқланган ошиши
сифатида аниқланади, бу АЛТ фаоллигининг ошиши билан намоён бўладиган
B биокимёвий рецидивдан олдин кузатилиши мумкин.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
HBeAg серологик жавоби – бу HBeAg сероконверсияси, яъни HBeAg даражасининг
B пасайиши ва анти-НВе пайдо бўлиши (фақат HBeAg мусбат беморларда).
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
HBsAg серологик жавоби - HBsAg элиминацияси ва сероконверсияси, яъни HBsAg
даражасининг пасайиши ва анти-HBs пайдо бўлиши (барча беморлар учун).
Биокимёвий жавоб анъанавий 40 ХБ/мл га тенг бўлган АЛТ даражасининг
меъёрлашиши орқали аниқланади. Гистологик жавоб дастлабки маълумотларга
B нисбатан фиброз кучаймасдан яллиғланиш-некротик жараён фаоллигининг
пасайиши сифатида аниқланади.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
Даволашни тез-тез мониторинг қилиш (биринчи йилда ҳар 3-6 ойда) қуйидаги
ҳолатларда амалга оширилиши мумкин:
• касалликнинг кеч босқичларида (компенсирланган ёки декомпенсирланган жигар
C циррози) бўлган шахслар;
• даволанишнинг биринчи йилида даволанишга риоя қилиш ташвиш туғдирадиган
ҳолларда, даволанишга жавобни ва даволанишга риоя қилишни баҳолаш;
• ОИВ коинфекцияси бўлган шахсларда;
• буйрак етишмовчилиги бўлган шахслар.
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Кимётерапия, таргет дорилар ва иммунодепрессантларни қабул қилаётган
беморларни кузатиш
Кимётерапия, таргет дорилар ва иммуносупрессив даво олаётган HBsAg ва/ёки HBV
ДНК-мусбат беморларга ETV, TDF ёки TAF вирусга қарши давоси тавсия этилади.
A Вирусга қарши давони бошлаш - асосий давони бошлашдан камида бир ҳафта
олдин.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
HBsAg манфий, анти-НВc мусбат беморларга моноклонал В лимфоцитларни
қўллаганда ёки гематопоэтик ўзак ҳужайралари трансплантацияси ёки зўрайган
B жигар фибрози/циррозида ETV, TDF ёки TAF вирусга қарши давоси тавсия этилади.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Даво олмаётган шахсларни кузатиш
Ҳозирги вақтда вирусга қарши даво мезонларига жавоб бермайдиган шахслар
(зардобда аминотрансфераза натижалари турғун равишда меъёрда ва ВГВ ДНК
даражаси 2000 ХБ/мл дан паст (ВГВ ДНК текшируви имкони мавжуд бўлса)) ёки
C даволанишни кечиктириш истагини билдирган инсонларни ҳар йили (12 ойда 1
марта) касалликнинг зўрайиши, АЛТ ва ВГВ ДНК даражаси (ВГВ ДНК текшируви
имкони мавжуд бўлса), УТТ ва/ёки БЭ кўрсаткичларини аниқлаш учун кузатиб
бориш керак.
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Нуклеозид аналоглари хавфсизлигининг мониторинги
Вирусга қарши давони бошлашдан олдин, буйрак дисфункцияси ривожланиш
C хавфини баҳолаш ва буйракнинг функциясини (қон зардобида креатинин, КФТ)
аниқлаш мумкин.
Тенофовир дизопроксил фумаратни узоқ муддат қабул қилаётган инсонлар ҳар 6
C ойда буйрак функциясини ва болалар бўйини диққат билан мониторинг қилишлари
керак.
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Вирусга қарши давони қачон тўхтатиш ва қайта бошлаш керак
НУКЛЕОЗИД АНАЛОГЛАРИ БИЛАН ДАВОЛАШ БУТУН УМР ДАВОМИДА
Нуклеозид аналоглари билан даволашни тўхтатиш истисно ҳолатларда кўриб
чиқилиши мумкин:
Жигар циррозининг клиник белгилари бўлмаган СВГВ билан касалланган беморлар
С (ёки ноинвазив тест натижаларига кўра - APRI ёки транзитор эластография -
зўраювчи фиброз тахмин қилинганда);
Агар HBeAg йўқолиши ва анти-НВе сероконверсиясида (дастлаб HBeAg мусбат
С инсонлар учун) ва камида қўшимча бир йил даволаш тугаганидан кейин.
Дориларни узоқ муддатли (камида 12 ой) узлуксиз истеъмол қилишдан сўнг,
дориларни қабул қилишнинг сўнгги 6 ойида доимий меъёрдаги АЛТ ва ВГВ
С ДНКнинг аниқланмайдиган даражаси бўлган беморларда давони тўхтатиш мумкин,
ҳар 6 ойда доимий кузатиш шарти билан.
Рецидив кўпинча нуклеозид аналоглари давоси тўхтатилгандан кейин содир бўлади.
Қайта фаоллашувнинг турғун белгилари мавжуд бўлганда: HBsAg ёки HBeAg
С мусбат бўлади, АЛТ даражаси кўтарилади ёки ВГВ ДНК яна қайта аниқланганда
қайта даволаш тавсия этилади.
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Даволашнинг самарасизлигида иккинчи қатордаги вирусга қарши даво
Ламивудин, энтекавир, адефовир ёки телбивудинга вирусга қарши резистентлик
(олдин қабул қилган ВҚДга бирламчи жавоб йўқлиги асосида) туфайли даволаш
B самарасизлиги исботланган ёки шубҳа қилинган инсонлар учун тенофовир
дизопроксил фумаратга ўтиш тавсия этилади. Тенофовир алафенамид, агар мавжуд
бўлса, альтернатив даволаш режими сифатида кўриб чиқилиши мумкин.
Вирусга қарши дориларга чидамлилиги тасдиқланган ёки шубҳа қилинган беморлар
A дорини ичишга риоя қилиши бўйича кузатилиши керак.
Энтекавир, тенофовир дизопроксил фумарат ёки тенофовир алафенамид билан 48
ҳафта давомида даволанган СГВ билан касалланган беморлар учун, агар ВГВ ДНК
>20 ХБ/мл бўлса, режимга риоя қилмаслик истисно қилингандан сўнг, даволаш TDF
B ёки TAF ни ETV билан алмаштириш орқали коррекция қилиниши мумкин.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891718/
Https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
СГВ МАВЖУД ҲОМИЛАДОР АЁЛЛАРДА ВИРУС ОНАДАН БОЛАГА
ЮҚИШИНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШ УЧУН ВИРУСГА ҚАРШИ ПРОФИЛИКАНИ
ҚЎЛЛАШ АЛГОРИТМИ
1 Ҳомиладор аёлларни HBsAg га текшириш
(эксспресс-тестлар ёки лаборатор иммуноанализни қўллаган ҳолда)a
СЕРОЛОГИК
ТЕКШИРИШ
HBsAg + HBsAg -
2
ТАЙЁРЛИГИНИ БАҲОЛАШ
ДНК HBV ЁКИ HBeAg ни ТЕКШИРИШ
ПРОФИЛАКТИКАГА
ВИРУСГА ҚАРШИ
ТЕКШИРИШ ИМКОНИ МАВЖУД ТЕКШИРИШ ИМКОНИ МАВЖУД
ЭМАС
ДНК HBV ≥200 000
ХБ/мл ёки HBeAg
мусбат
3 ДНК HBV <200 000 БАРЧА HBsAg+
ХБ/мл ёки HBeAg ҳомиладорларга
ВИРУСГА ҚАРШИ манфий ТЕНОФОВИР БИЛАН
ПРОФИЛАКТИКА ПРОФИЛАКТИКАНИ
ТАКЛИФ ЭТИШ
ТЕНОФОВИР ДИЗОПРОКСИД
ПРОФИЛАКТИКА БИЛАН ПРОФИЛАКТИКАНИ
ЎТКАЗИЛМАЙДИ БОШЛАШ (ҳеч бўлмаганда
ҳомиладорликнинг иккинчи уч
ойидан ва ҳеч бўлмаганда
туғруқдан кейин)a
4 ҲОМИЛАДОР АЁЛЛАРНИНГ УЗОҚ МУДДАТЛИ ДАВОЛАШГА ТАЙЁРЛИГИНИ
БАҲОЛАШ (туғруқдан кейин)
УЗОҚ МУДДАТЛИ ВИРУСГА ҚАРШИ ДАВО
1. ИФОДАЛАНГАН ФИБРОЗ (≥F2) ёки ЦИРРОЗ (F4) (ВГВ ДНК даражаси ёки АЛТ даражасидан
қатъий назар).
• Жигар циррозининг клиник мезонлари
• Ноинвазив тестлар: APRI >0,5 ёки билвосита эластография >7 кПа (катталар)
ЁКИ
2. ДНК ВГВ >2000 ХБ/мл ВА АЛТ даражаси > меъёрнинг юқори чегараси
ЁКИ
3. Қуйидагилардан бирортасининг МАВЖУДЛИГИ:
•Коинфекция (масалан, ОИВ, HDV, HCV);
• Оила анамнези (жигар саратони ёки жигар циррози)
• Иммунитет сусайиши;
•Ёндош касалликлар (масалан, диабет, метаболик дисфункция билан боғлиқ стеатогепатит);
•Жигардан ташқари кўринишлар (масалан, гломерулонефрит ёки васкулит);
ЁКИ
4. ТУРҒУН АНОМАЛ АЛТ ДАРАЖАСИ (ДНК ВГВ таҳлилига имконият бўлмаганда)
ЧАҚАЛО
ҚЛАР
КАЛЕНДАР РЕЖАГА МУВОФИҚ ЧАҚАЛОҚЛАРНИ ГЕПАТИТ В ГА ҚАРШИ ЭМЛАШ
а Ҳомиладорлик даврида камида бир марта ва имкон қадар эрта муддатда. HBsAg ни аниқлаш учун текшириш ОИВ, сифилис
ва HBsAg учун учта текширув учталик элиминация ташаббуси доирасида ўтказилиши керак.
б Ҳомиладор онанинг HBsAg статусидан қатъий назар, бола туғилганда тезда (24 соат ичида) ва кейинчалик 2-чи ёки 3-чи
дозани юбориш орқали гепатит В га қарши ўз вақтида эмлаш керак.
СУРУНКАЛИ ГЕПАТИТ В БИЛАН КАСАЛЛАНГАН ШАХСЛАРНИ ДАВОЛАШ ВА
КУЗАТИШНИ БАҲОЛАШ АЛГОРИТМИ
HBsAg мусбат
ДАВОЛАШДАН ОЛДИН ТЕКШИРУВ:
1. Жигар касаллигининг оғирлигини ноинвазив тестлар УТТ ва/ёки (APRI ёки транзитор эластография) ёрдамида текшириш
2. АЛТ ва ДНК ВГВ даражаси
БИРЛАМЧИ БАҲОЛАШ
3. Анамнез: коинфекциялар мавжудлигига скрининг (масалан, ОИВ, HDV ёки HCV), ёндош касалликлар (масалан, диабет, жигар стеатози),
иммунитетнинг сусайиши (масалан, узоқ муддат стероидларни қабул қилиш, трансплантациялар), жигардан ташқари кўринишлар (масалан,
гломерулонефрит, васкулит) ёки оила анамнезида жигар саратони ёки жигар циррози
КУЗАТИШ БЎЙИЧА УМУМИЙ ЧОРАЛАР
1. Турмуш тарзи бўйича маслаҳатлар, масалан, спиртли ичимликларни истеъмол қилиш, парҳез ва жисмоний фаоллик
2. Даволашни бошлашга тайёргарлик, масалан, даволаш режимига риоя қилишни қўллаб-қувватлаш, буйрак дисфункцияси хавф
омиллари ва буйрак функциясининг ҳолати (кўрсатмаларга мувофиқ)
3. Профилактик чора-тадбирлар, масалан, оила аъзоларини HBsAg га текшириши, шунингдек, жинсий алоқада бўлганларни ва HBsAg
манфий натижадан кейин ушбу тоифадагиларни гепатит В га қарши эмлаш.
БАРЧА КАТТАЛАР ВА ЎСМИРЛАРНИ ДАВОЛАШ
(шу жумладан ҳомиладор ва ҳомиладор бўлмаган аёллар)
АЛТ
турғун меъёрда f,g
ва
ВҚД
ДНК ВГВ >2000 ХБ/мл
Қуйидаги омилларнинг бирортасининг МАВЖУДЛИГИ (APRI, ДНК HBV ёки АЛТ даражасидан ва
қатъий назар).
• Коинфекция (масалан, ОИВ, HDV, HCV) Коинфекциялар, ёндош
• Оила анамнези (жигар саратони ва жигар циррози) касалликлар,
• Иммунитетнинг сусайиши иммуносупрессиялар,
• Ёндош касалликлар (масалан, диабет, метаболик дисфункция билан боғлиқ стеатогепатит) жигардан ташқари
• Жигардан ташқари кўринишлар (масалан, гломерулонефрит ёки васкулит) кўринишлар, оила
анамнезининг (жигар
ЁКИ
саратони ёки жигар
ДНК HBV таҳлилига имкон йўқлигида АЛТ НИНГ ТУРҒУН АНОМАЛ циррози) йўқлиги
ДАРАЖАСИ f,g
ВИРУСГА ҚАРШИ
ДАВО СХЕМА СИ
ВИРУСГА ҚАРШИ ДАВОНИ БОШЛАШ ВА КУЗАТИШg
ДАВОЛАШНИ
• TDF ёки ETV
КЕЧИКТИРИНГ ВА
• ETV ёки TAF остеопороз ёки буйрак функцияси бузилган шахсларда, шунингдек, болалар
КУЗАТИНГ
ва ўсмирларда
Ҳар 6 ойда КУЗАТИШ
МОНИТОРИНГg
• Ҳар бир ташрифда даволаниш режимига риоя қилиш
АЛТ, ДНК ВГВ, УТТ (АФП – жигар циррози мавжуд шахслар ёки оила анамнезида жигар циррози ва саратони мажуд
шахслар)
• Ноинвазив тестлар (APRI ёки транзитор эластография)
• АЛТ ва ДНК ВГВ даражаси
a катталарда HBsAg мавжудлиги ва ўсмирлар ва болаларда HBsAg нинг олти ой ёки ундан ортиқ сақланиши сифатида
• Буйрак функцияси мониторинги (креатинин) кўрсатмалар бўйича
аниқланади.
b Даволашни бошлашдан олдин буйрак функциясини баҳолаш имконини кўриб чиқиш: қон зардобидаги креатинин
даражаси, ҳисобланган коптокчали фильтрация тезлиги, сийдикда протеинурия ва гликозурияни аниқлаш учун экспресс
тестлар ва буйрак дисфункцияси хавф омиллари (декомпенсирланган цирроз, креатинин клиренси <50 мл/мин, ёмон
назорат қилинувчи гипертензия, протеинурия, назорат қилинмайдиган диабет), фаол гломерулонефрит, бир вақтда
нефротоксик дориларни қўллаш, паренхиматоз органлар трансплантацияси, кекса ёш, тана вазни индекси (ТВИ) <18,5
кг/м2 (ёки тана вазни <50 кг), бир вақтда нефротоксик дорилар ёки ОИВ да кучайтирилган протеаза ингибиторлерини
қўллаш). Буйрак дисфункцияси хавфи юқори бўлган шахслар учун мониторинг тез-тез ўтказилиши керак.
d Ноинвазив тестлар, шу жумладан, APRI ва транзитор эластография болалар ва ўсмирларда ҳали валидациядан ўтмаган.
e Декомпенсирланган жигар циррозининг клиник хусусиятлари: портал гипертензия (асцит, варикоз кенгайган
веналардан қон кетиши ва жигар энцефалопатияси), коагулопатия ёки жигар етишмовчилиги (сариқлик). Жигарнинг
зўраювчи касалликлари ва циррозининг бошқа клиник белгилари қуйидагилардан иборат бўлиши мумкин: гепатомегалия,
спленомегалия, қичишиш, чарчоқ, артралгия, кафт эритемаси ва шиш.
f АЛТ учун меъёрнинг юқори чегараси (МЮЧ) эркаклар ва ўғил болалар учун <30 Бирлик/л, аёллар ва қизлар учун <19
Бирлик/л сифатида аниқланади. АЛТ нинг даражасининг (бошқа сабаблар истисно қилингандан сўнг) 6 ойдан 12 ойгача
вақт давомида ошиши доимий ошган деб ҳисобланади.
g Ҳомиладор аёллар туғруқдан кейин қайта текширувдан ўтиши керак.
h СГВ билан касалланган барча шахслар ҳар 12 ойда текширувдан ўтиши керак ва даволашни тўхтатгандан сўнг ГЦК
мониторинги ўтказилиши керак. Ёки даволаш режимига риоя қилинмаса.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Буйрак етишмовчилиги ва декомпенсирланган жигар циррози бўлган катталар учун
тавсия этилган дозалар ва тавсия этилган дозани ёки доза оралиғи камайтириш
Дори Креатинин клиренс (мл/мин)
>50 30–49 10–29 <10
Гемодиализ ёки
узлуксиз
амбулатор
перитонеал диализ
TDFb Бир Бир Бир таблетка Ҳар етти кунда 300
таблетка таблетка 300 мг ҳар 72– мг 1 таблетка ёки
300 мг ҳар 300 мг ҳар 96 соатда диализ тугагандан
24 соатда 48 соатда 12 соатдан кейин
300 мг 1 бир
таблетка
ETVd 0,5 мг 0,25 мг 0,5 мг кунига 0,25 мг кунига бир
кунига бир кунига бир бир марта марта
марта марта
ETV (жигарнинг 1 мг кунига 0,5 мг 0,3 мг кунига 0,1 мг кунига бир
декомпенсирланган бир марта кунига бир бир марта марта
касаллиги) марта ЁКИ ЁКИ
ЁКИ 1 мг ҳар 72 1 мг ҳар 7 кунда
1 мг ҳар 48 соатда
соатда
TAF 25 мг 25 мг 25 мг перорал Доимий гемодиализ
перорал перорал кунига бир олмаганда
кунига бир кунига бир марта. креатинин клиренси
марта марта Креатинин 15 мл/мин дан кам
клиренси бўлса дори тавсия
камида 15 этилмайди
мл/мин:
коррекция
тавсия
этилмайди. 25
мг кунига бир
марта
b
300 мг тенофовир дизопроксил фумарат (TDF) 245 мг тенофовир дизопроксил ёки 136 мг тенофовирга тенг.
d
ETV ламивудинга чидамлилиги бўлган инсонлар учун тавсия этилмайди.
https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903
Коинфекциялар
ОИВ ва ВГВ коинфекцияси ОИВ коинфекцияси ВГВ инфекцияси
табиий кечишининг деярли барча
жиҳатларига таъсир кўрсатади ҳамда
жигар циррози ва ГЦКнинг тезроқ
зўрайиши, жигар циррозидан юқори
ўлим, спонтан клиренснинг пастлиги,
ВГВ репликацияси ва реактивация
тезлиги, яширин ВГВ нинг юқори
кўрсаткичлари (HBsAg мусбат
бўлмаганида ВГВ ДНКси мусбат
бўлиши) ва ОИВ коинфекцияси бўлмаган
беморларга нисбатан даволанишга
жавобнинг пасайишини ўз ичига олади.
ОИВ ва ВГВ коинфекциясини даволаш
гепатит В га қарши фаол TDF ёки TAF
дан иборат АРВ-дорилар схемасини ўз
ичига олади.
ВГС ва ВГВ коинфекцияси ВГВ ва ВГС биргаликда кузатилган
инсонларда ГЦК ривожланиш хавфи анча
юқори, бу тезлашган
гепатокарциногенезни кўрсатади.
ВГВ ва ВГС инфекцияларини одатда бир
вақтнинг ўзида даволаш талаб этилади.
HDV ва HBV коинфекцияси СГВ ташхиси қўйилган беморларда
сурункали HDV-инфекцияси сурункали
СГВ моноинфекциясига нисбатан жигар
циррози ёки жигар саратонига тез
зўрайиши сабабли вирусли гепатитнинг
энг агрессив шакли ҳисобланади.
Шунингдек, эркакларда, қарияларда,
ОИВ ёки HCV-инфекцияси ёндош
кузатилганда, диабет ва семиришда
касалликнинг зўрайиши кузатилади.
PEG-IFNα HDV-инфекциясини
нуклеозид аналоглари билан
даволашнинг ягона усули ҳисобланади,
гарчи унинг қўлланилиши ёмон даволаш
натижалари, ножўя таъсирлари ва қарши
кўрсатмалар туфайли чекланган бўлса-да.
Ҳозирги вақтда ВГDга қарши
дориларнинг клиник синовлари давом
этмоқда.
Асосий дори-дармонлар рўйхати (фойдаланиш эҳтимоли 100%)
Фармакотерапев Дори Қўлланиш усули ИД Ҳаволалар
тик гуруҳ воситасининг
халқаро
патентланмаган
номи
Вирусга қарши Энтекавир Катталарга: 0,5 мг ҳар С Https://www.who.in
дори (Entecavir) куни t/publications/i/item/
9789240090903
Болаларга: 0,015 мг/кг
кунига бир марта
(максимал кунига 0,5
мг)
Тенофовир Катталарга: 300 мг ҳар С Https://www.who.in
дизопроксил куни t/publications/i/item/
(tenofovir 9789240090903
disoproxil) Болаларга: 8 мг/кг
кунига бир марта
(максимал кунига 300
мг)
Тенофовир Катталар ва 12 ёшдан С Https://www.who.in
алафенамид катта болаларга 25 мг t/publications/i/item/
(Tenofovir ҳар куни 9789240090903
alafenamide)
4. Тиббий ёрдам турларини ҳисобга олган ҳолда касалхонага ётқизиш учун
кўрсатмалар:
1. Касалхонага режали равишда ётқизиш учун кўрсатмалар:
• қонда АЛТ ва/ёки АСТ 2 меъёрдан ортиқ ошиши;
• билирубиннинг 85 мкмоль/л дан ошиши;
• F3–F4 фиброз босқичи бўлган беморлар;
• СГВ ташхиси илк бор қўйилиши (ташхисни аниқлаштириш ва даволаш тактикасини ишлаб
чиқиш учун);
• касалликнинг зўраювчи кечиши, жигардан ташқари ва аутоиммун кўринишларнинг пайдо
бўлиши;
• амбулатор шароитда амалга ошириб бўлмайдиган ташхисот муолажалар ва аралашувларга
эҳтиёж (жигар биопсияси);
• амбулатор даволаниш вақтида гепатит В вируси фаол репликациясининг давом этиши.
2. Касалхонага шошилинч ётқизиш учун кўрсатмалар: йўқ
5. Стационар даражада даволаш тактикаси:
СВГВ билан касалланган беморларни симптоматик даволаш
Жадвал
Асосий дори-дармонлар рўйхати (фойдаланиш эҳтимоли 100% дан кам)
Фармакотерапе Дори востасининг Қўлланиш усули ИД Ҳаволалар
втик гуруҳ халқаро
патентланмаган
номи
Гепатопротектор Адеметионин 500 мг дорининг С https://cr.minzdrav.g
восита суткалик дозаси 1-2 ov.ru/schema/672_1
таб/сут. (суткада 500-
1000 мг адеметионин)
ва 3 таблеткагача/сут.
(суткада 1500 мг
адеметионин) ошириш
мумкин
Гепатопротектор Глицирризин Перорал кунига 1-2 С Glycyrrhizin in
восита кислота капсуладан 3 марта patients who failed
овқатланиш вақтида. previous interferon
alpha-based
Болаларга ёшига therapies:
нисбатан дозаларда. biochemical and
histological effects
after 52 weeks -
PubMed (nih.gov)
Efficacy of
intravenous
glycyrrhizin in the
early stage of acute
onset autoimmune
hepatitis - PubMed
(nih.gov)
Гепатопротектор Глицирризин Перорал 80-120 мг/сут С https://www.vidal.ru
восита кислота+Фосфолип овқатланиш вақтида. /drugs/essentigliv
идлар
Болаларга ёшига
нисбатан дозаларда.
Гепатопротектор Фосфолипидлар Ампулалар 50, 250, С https://www.vidal.ru
восита 500 мг. /drugs/molecule/282
Дори вена ичига 7
юборилади.
Капсулалар 35, 65, 300,
400 мг, перорал.
Даволаш давомийлиги
касаллик оғирлиги ва
кечишига қараб
индивидуал
белгиланади.
БАД Селимарин Доза, қўллаш усули ва С https://www.ncbi.nl
Гепатопротектор (силибилин схемаси, даво m.nih.gov/pmc/articl
восита сифатида давомийлиги es/PMC7140758/
ҳисобланган) 140 мг индивидуал равишда
белгиланади
Дезинтоксикация Глутатион Ампулалар 300, 600, С https://www.vidal.ru
воситаси 1200, 1800 мг (қайта /drugs/molecule-
тикланган глутатион) in/2254
Гепатопротектор L-Аргинин L- Комплекс даво С ҳттпс://www.семант
восита Аспартат таркибида перорал, иcсчолар.орг/папер/
Ултраструcтуре-оф-
тҳе-
мушак орасига, вена ҳемомиcроcирcулато
ичига қўлланилади. рй-бед-анд-
Твердокҳлиб-
Доза, қўлланиш усули Зиненко/75б6c50де2
ва схемаси даволаниш 8643д813бе0б1ф448
давомийлиги ее89д52б374
кўрсатмаларга, клиник www.семантиcсчола
ҳолатга ва дори р.орг/папер/О-
шаклига қараб значимости-
индивидуал равишда взаимосвязи-и-
белгиланади. взаимодействия-
аргиназы-Лобанова-
Перорал Висмонт/240дc4б499
Сироп сифатида 93328ееф3ф21а001ф
10 мл 2 махал кунига 792cа19а6б6а6
14 – 60 кун
https://cyberleninka.r
u/article/n/disfunktsii
-endoteliya-pri-
hronicheskih-
diffuznyh-
zabolevaniyah-
pecheni
Дезинтоксикатси сорбитол 60,0 мг, 400 мл (6-7 мл/кг тана С (PDF) Effects,
я воситаси натрия лактат вазнига) вена ичига. possibilities and
19,0 мг, натрия 10 кун advantages of
хлорид 6,0 мг, complex іnfusive
калсия хлорид preparation
дигидрат sorbilactum
0,1 мг, калия хлорид
30, 40, 75 мг/1мл, https://www.vidal.ru/
магния хлорид drugs/rheosorbilact__
гексагидрат 18716
0,2 мг;
Гепатопротектор Моноаммоний 1-2 капсуладан С https://liki.uz/shop/pro
восита глициризинат суткасига 3 махал metey-rastvor-d-inf-
перорал, овқатланиш po-100-ml-flakon-
вақтида. p52135
Болаларга ёшига
нисбатан дозаларда.
Гепатопротектор Тиазот Ампулалар 25 мг. С ҳттпс://www.видал.
таъсирга эга кислотасининг ру/другс/тҳиотриас
антиоксидант морфолин тузи Даволаш давомийлиги олине
восита касаллик оғирлиги ва
кечишига қараб
индивидуал
белгиланади.
Гепатопротектор Янар кислотаси Инфузиялар учун ҳттпс://www.видал.
эритма. ру/другс/молеcуле-
ин/2337
Янтар Даволаш давомийлиги
кислотаси+метиони касаллик оғирлиги ва ҳттпс://www.видал.
н кечишига қараб ру/сеарч?т=алл&қ=
никотинамид+инози индивидуал %Д1%80%Д0%Б5
н белгиланади. %Д0%БC%Д0%Б0
%Д0%БА%Д1%81
%Д0%БЕ%Д0%ББ
&бад=он
ҳттпс://cр.минздра
в.гов.ру/счема/488_
2
Фиброзга қарши Оксиматрин Кунига 0,2 г 3 марта. С ҳттпс://пубмед.нcб
дори Зарурият бўлганда и.нлм.ниҳ.гов/3173
кундузги дозани 0,3 г. 3326/
ча ошириш мумкин.
Гепатопротектор Расторопша Перорал қабул С ҳттпс://www.видал.
таъсирга эга қилинади. Дозаси, ру/другс/молеcуле/
биологик фаол қўлланиш частотаси ва 178
қўшимча (БФҚ) давомийлиги
кўрсатмаларга,
беморнинг ёшига ва
ишлатиладиган дори
шаклига боғлиқ.
Миотроп Мебеверин Мебеверин С ҳттпс://cр.минздра
спазмолитик гидрохлорид гидрохлорид в.гов.ру/счема/672_
восита капсулалари, 1
таблеткалари 135, 200
мг. Перорал қабул А сйстематиc
учун. ревиеw оф
еффиcаcй анд
1 та капсуладан толерабилитй оф
суткада 2 марта, битта мебеверине ин
– эрталаб ва битта – ирритабле боwел
кечқурун, сйндроме - ПМC
овқатланишдан олдин. (ниҳ.гов)
Спазмолитик Дротаверин Таблеткалар. С ҳттпс://www.видал.
восита ру/сеарч?т=алл&қ=
Катталарга 40-80 мг %Д0%Б4%Д1%80
дан суткасига 3 марта. %Д0%БЕ%Д1%82
%Д0%БЕ%Д0%Б2
Болаларга 3 ёшдан 6
%Д0%Б5%Д1%80
ёшгача 40-80 мг
%Д0%Б8%Д0%БД
суткасига 3 махал.
&бад=он
Болаларга ёшига
нисбатан дозаларда.
Спазмолитик Папаверин Перорал 40-60 мг дан С ҳттпс://www.видал.
восита суткасига 3-5 махал. ру/сеарч?т=алл&қ=
%Д0%БФ%Д0%Б0
Ректал 20-40 мг дан %Д0%БФ%Д0%Б0
суткасига 2-3 марта. %Д0%Б2%Д0%Б5
%Д1%80%Д0%Б8
Мушак орасига, тери
%Д0%БД&бад=он
остига ёки вена ичига
бир марталик юбориш
дозаси катталар учун
10-20 мг ни ташкил
этади; дорини юбориш
интервали 4 соатдан
кам бўлмаслиги керак.
Кекса ёшдаги
беморлар учун
бошланғич бир
марталик доза 10 мг
дан ошмаслиги керак.
1 ёшдан 12 ёшгача
болалар учун
максимал бир
марталик доза 200-300
мг/кг.
Ўт хайдовчи ва УДХК (ўт ҳайдовчи Капсулалар 150, 250, С ҳттпс://cр.минздра
холелитолитик таъсирга эга 300, 500 мг. в.гов.ру/счема/672_
таъсирга эга гепатопротектор) 1
гепатопротектор Ўртача суткалик доза
10-15 мг/кг 2-3 қабул ҳттпс://www.жоурн
учун. ал-оф-
ҳепатологй.еу/арти
Даволаш давомийлиги cле/С0168-
6-12 ой ва ундан 8278(03)00192-
ортиқ. 2/фуллтехт
Ўт хайдовчи Дала артишокининг Доза кўрсатмаларга ва С ҳттпс://www.видал.
восита янги баргларининг ишлатиладиган дори ру/другс/чопҳйтол
тозаланган шарбат шаклига қараб __932
экстракти индивидуал равишда
белгиланади.
БФҚ Ўт Берберин Перорал, 5-10 мг дан 3 С ҳттпс://www.видал.
хайдовчи восита марта/сут ру/другс/берберин
овқатланишдан олдин. __20921
Даволаш курси - 2-4
ҳафта
БФҚ Ўт Силимарин Таблеткалар 35, 100, С ҳттпс://www.видал.
хайдовчи восита 165, 300 мг ру/другс/силимари
на_седиcо__12779
Перорал қабул
қилинади. Дори
дозаси, қабул
частотаси ва
давомийлиги
кўрсатмаларга,
беморнинг ёшига ва
ишлатиладиган дори
шаклига боғлиқ.
БФҚ Ўт Артишок Қобиқ билан С ҳттпс://www.видал.
хайдовчи восита қопланган таблетка ру/другс/артисҳок
Доза кўрсатмаларга ва
ишлатиладиган дори
шаклига қараб
индивидуал равишда
белгиланади.
Парентерал Хушбўй Перорал қабул С ҳттпс://www.видал.
овқатланиш учун аминокислоталарни ру/другс/cлиниc-
восита кам сақлаган Дори дозаси, қабул гроуп/615
аминокислоталар частотаси ва
( триптофан, давомийлиги
тирозин, кўрсатмаларга ва
фенилаланин) беморнинг ёшига
тармоқли занжирли боғлиқ.
аминокислоталарга
бой (изолейцин,
валин, лейцин)
Парентерал Декстрозанинг Вена ичига томчилаб С ҳттпс://www.видал.
қўлаш учун изотоник эритмаси ру/другс/дехтросе_
регидрация ва (5%) 5% эритма: максимал _41191
дезинтоксикация 150 томчигача/мин,
дори воситаси максимал суткалик
доза катталар учун - 2
л;
Парентерал Натрий хлорид Вена ичига томчилаб С ҳттпс://www.видал.
қўлаш учун эритмаси инфузия ру/другс/содиум_ч
регидрация ва учун 0.9% Катталар учун натрий лорид__31235
дезинтоксикация хлорида эритма дозаси
дори воситаси суткасига 500 мл дан
3 л гача
Болалар учун учун
натрий хлорида эритма
дозаси суткасига тана
вазнига 20 мл дан 100
мл гача (ёш ва тана
вазнига нисбатан).
Юбориш тезлиги
бемор ҳолатига
боғлиқ.
Парентерал Натрий хлорид Вена ичига томчилаб. С ҳттпс://www.видал.
қўлаш учун мураккаб эритмаси Юбориладиган ру/другс/рингерс_с
регидрация ва (натрия хлорид 8.6 г суюқлик хажми олутион__5420
дезинтоксикация калия хлорид 300 мг дегидратация тури,
дори воситаси кальция хлорид сувсизланиш даражаси
дигидрат 330 ва бемор тана вазнига,
мг) шок ривожланиш
сабабига боғлиқ.
Метоболик Левокарнитин Вена ичига ва мушак С ҳттпс://www.видал.
восита орасига юбориш учун ру/другс/левоcарни
эритма 100, 200 мг/мл. тине
Комплекс даво
таркибида перорал,
мушак орасига, вена
ичига қўлланилади.
Доза, қўлланиш усули
ва схемаси даволаниш
давомийлиги
кўрсатмаларга, клиник
ҳолатга ва дори
шаклига қараб
индивидуал равишда
белгиланади.
Фермент дорилар Панкреатин Ичакда эрувчи С ҳттпс://www.видал.
капсулалар ру/сеарч?т=алл&қ=
%Д0%БФ%Д0%Б0
Ичакда эрувчи %Д0%БД%Д0%БА
гранулалар %Д1%80%Д0%Б5
%Д0%Б0%Д1%82
микрпеллетлар
%Д0%Б8%Д0%БД
Перорал. Доза, &бад=он
қўлланиш схемаси ва
қўлланиш
давомийлиги
кўрсатмаларга қараб
индивидуал равишда
белгиланади.
Катталар учун ўртача
доза - 150 000
Бирлик/сут.
липазалар 10000
Бирлик
амилазалар 8000
Бирлик
протеазалар 600
Бирлик
липазалар 25000
Бирлик
амилазалар 18000
Бирлик.
протеазалар 1000
Бирлик
Ич юмшатувчи Лактулоза Сироп 667 мг/мл: 5 мл, С ҳттпс://www.видал.
дори 10 мл ёки 15 мл ру/другс/лаcтулосе
пакетчалар 10 ёки 20 -1
дона.; 100 мл, 200 мл,
250 мл, 500 мл ёки
1000 мл фл.
Перорал. Доза,
қўлланиш схемаси
даволаниш
давомийлиги
кўрсатмаларга, бемор
ёшига ва даволашга
жавобга қараб
индивидуал равишда
белгиланади
Ич юмшатувчи Натрий Перорал. Доза бемор С ҳттпс://www.видал.
дори пикосульфат ёшига ва даволашга ру/сеарч?т=алл&қ=
жавобга қараб %Д0%БД%Д0%Б0
индивидуал равишда %Д1%82%Д1%80
белгиланади %Д0%Б8%Д1%8Ф
+%Д0%БФ%Д0%Б
8%Д0%БА%Д0%Б
Е%Д1%81%Д1%83
%Д0%ББ%Д1%8C
%Д1%84%Д0%Б0
%Д1%82&бад=он
Антибактериал Рифаксимин Жигар С ҳттпс://www.видал.
восита энцефалопатиясида ру/другс/молеcуле-
катталар ва 12 ёшдан ин/1708
катталарга 400 мг дан
(20 мл суспензия) ҳар
8 соатда буюрилади
Антибактериал Цефалоспоринлар Юбориш усули ва С ҳттпс://www.видал.
восита ва бошқа б-лактам дозаси дори турига ру/сеарч?т=алл&қ=
антибиотиклар боғлиқ %Д0%А6%Д0%Б5
%Д1%84%Д0%Б0
Тизимли таъсирга %Д0%ББ%Д0%БЕ
эга антибиотиклар %Д1%81%Д0%БФ
%Д0%БЕ%Д1%80
%Д0%Б8%Д0%БД
%Д1%8Б&бад=он
Скрининг
ЖССТ ва бошқа кўпгина халқаро кўрсатмалар юқори хавф гуруҳларини ҲБсАг ни аниқлаш
учун скринингдан ўтказиш ва иммунитети бўлмаган хавф гуруҳида бўлган шахсларни гепатит
В га қарши эмлашни тавсия қилади.
Буларга қуйидагилар киради:
• СГВ билан касалланган бемор билан мулоқат қилувчи шахслар (маиший ва жинсий мулоқат);
• ОИВ билан яшаётганлар;
• инъекцион гиёҳванд моддаларни қабул қилувчи шахслар.
ЖССТ тавсиясига кўра, қон ва органлар донорлари ВГВ юқишининг олдини олиш учун ҲБсАг
ва қон орқали юқадиган бошқа патогенларга ҳам текширилиши керак.
Барча катталар мунтазам текширувдан ўтиш имконига эга бўлиши тавсия этилади.
Аёллар маслахатхоналарида сифилис, гепатит В ва ОИВ учун кенг қамровли уч карра
скринингнинг бир қисми сифатида барча ҳомиладор аёлларга рутин ҲБсАг скрининги тавсия
этилади.
ЖССТ минимал самарадорлик стандартларига жавоб берадиган ҲБсАг ни аниқлаш учун битта
серологик ташхисот лаборатор иммунотаҳлил (иммунофермент таҳлил) текширувидан
фойдаланишни тавсия қилади.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
4) Жаррохлик аралашувлар: йўқ
5) Кейинги кузатувлар:
Диспансер кузатув
СВГВ билан касалланган беморларни яшаш жойида ёки гепатомарказда оила
С шифокори, юқумли касалликлар шифокори томонидан кузатиш тавсия этилади.
СВГВ билан касалланган беморларга этиотроп (вирусга қарши) даво тугагандан
С сўнг, йилига бир марта (12 ой) оила шифокори, юқумли касалликлар шифокорининг
динамик кузатувидан ўтиш тавсия этилади.
Касаллик босқичини ва жигар фибрози ёки циррознинг ривожланишини баҳолаш
С учун ҳар 6 ойда ноинвазив текширувларни (АПРИ шкаласи ёки транзитор
эластография) ўтказилиши тавсия этилади.
АЛТ (ва АПРИ учун АСТ), ВГВ ДНК ёки ҲБеАг/анти-ҲБе скринингини ўтказиш.
Ҳар 6 ойда ва/ёки ҳар бир ташрифда мунтазам равишда даволаш режимига риоя
қилишни назорат қилиш керак.
С Шарҳ: Вирусга қарши давонинг бирламчи самарасизлиги уч ой давомида вирусга
қарши дорининг ВГВ ДНК даражасини 1хлог10 ХБ/мл дан ортиқ пасайтира
олмаслиги сифатида аниқланиши мумкин. Вирусга қарши давонинг иккиламчи
самарасизлиги, дастлаб самарали вирусга қарши даво олган беморларда (зардобда
ВГВ ДНК даражаси >1хлог10 ХБ/мл пасайиши билан тавсифланади) 3 ой ўтгач ВГВ
ДНК даражаси бошланғич даражасидан >1хлог10 ХБ/мл ошганда гумон қилиниши
мумкин.
ВГВ ДНК текширувиии ўтказиш имкони бўлмаган шароитларда вирусга қарши
давонинг самарасизлиги қон зардобидаги аминотрансфераза (АЛТ) даражасининг
С ошиши ва/ёки дорини қабул қилиш фонида жигар касаллигининг зўрайиш
белгилари сифатида аниқланиши мумкин.
Даволашни тез-тез мониторинг қилиш (биринчи йилда ҳар 3-6 ойда) қуйидаги ҳолатларда
амалга оширилиши мумкин:
- касалликнинг кеч босқичларида (компенсирланган ёки декомпенсирланган жигар
циррози) бўлган шахслар;
- даволанишнинг биринчи йилида даволанишга риоя қилиш ташвиш туғдирадиган
ҳолларда, даволанишга жавобни ва даволанишга риоя қилишни баҳолаш;
- ОИВ коинфекцияси бўлган шахслар;
- буйрак етишмовчилиги бўлган шахслар.
ГЦК скрининги
Ҳар олти ойда қорин бўшлиғини УТТ ва альфа-фетопротеин таҳлили билан ГЦКни мунтазам
равишда кузатиб бориш тавсия этилади:
ёши ёки бошқа хавф омилларидан қатъий назар, жигар циррози билан касалланган
В инсонлар
В оиласида ГЦК мавжуд инсонлар
40 ёшдан ошган ва ВГВ ДНК даражаси >20 000 ХБ/мл бўлган инсонлар (ВГВ ДНК
С га таҳлил мавжудлигида)
6) Баённомада тавсифланган даволаш самарадорлиги ҳамда ташхисот ва даволаш
усулларининг хавфсизлиги индикаторлари
• барқарор вирусологик жавобга эришиш;
• серологик жавобга эришиш;
• биокимёвий жавобга эришиш;
• гистологик жавобга эришиш;
• регрессия/жигар касалликларининг зўрайишини секинлаштириш.
7) Протоколнинг ташкилий жиҳатлари:
1) Манфаатлар тўқнашуви йўқлиги тўғрисидаги маълумотлар: йўқ
2) Тақризчилар маълумотлари:
Камилов Фарход Хайдарович Тошкент педиатрия тиббиёт институти
юқумли, болалар юқумли касалликлари,
эпидемиология, фтизиатрия ва
пульмонология кафедраси тиббиёт фанлари
доктори, доценти
Кошерова Бахыт Нургалиевна Қозоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш
вазирлигининг юқумли касалликлар бўйича
бош мутахассиси, тиббиёт фанлари доктори,
“Остона тиббиёт университети” НАЖ
профессори
3) Протоколни қайта кўриб чиқиш шартлари: нашр этилганидан кейин 3 йил ўтгач ёки
самарадорлиги тасдиқланган янги ташхисот ва даволаш усуллари пайдо бўлганда.
4) Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1. Руководство по профилактике, диагностике, уходу и лечению людей с хронической
инфекцией гепатита В, 2024 год.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
2. Руководство по профилактике и лечению хронического гепатита В. Китайская медицинская
ассоциация и Гепатологическое отделение Китайской медицинской ассоциации.
ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/36891718/
3. Хронический гепатит В у взрослых Хронический гепатит В у взрослых > Клинические
протоколы МЗ РК - 2018 (Казахстан) > МедЕлемент
4. Рекомендации ЕАСЛ по клинической практике по вирусу гепатита дельта 2023 год
ҳттпс://www.жоурнал-оф-ҳепатологй.еу/артиcле/С0168-8278(23)00317-3/фуллтехт
5. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирининг 2018 йил 27 августдаги
“Ўзбекистон Республикасида вирусли гепатитларнинг ташхисоти, давоси ва
профилактикаси бўйича чора-тадбирларни янада такомиллаштириш тўғрисида” ги 542-сон
буйруғи.
«СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В»
НОЗОЛОГИЯСИНИНГ ТИББИЙ АРАЛАШУВЛАРИ
БЎЙИЧА МИЛЛИЙ КЛИНИК ПРОТОКОЛИ
Тошкент – 2025
1. Кириш қисми
1) Халқаро касалликлар таснифи – ХКТ-10 кодлари:
В 18.0 Дельта агентли сурункали вирусли гепатит В
В 18.1 Дельта агентсиз сурункали вирусли гепатит В
Халқаро касалликлар таснифи – ХКТ-11 кодлари:
1E51.0 Cурункали вирусли гепатит В
2) Протоколни ишлаб чиқилиш ва қайта кўриб чиқиш санаси: 2025 йил, қайта кўриб
чиқииш санаси 2027 йил ёки янги асосий далиллар мавжуд бўлганда. Тақдим этилган
тавсияларга киритилган барча тузатишлар тегишли ҳужжатларда эълон қилинади.
Клиник протокол ва стандартни ишлаб чиқиш бўйича масъул муассаса:
Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология юқумли ва паразитар
касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот
институти.
Клиник протокол ва стандартни ишлаб чиқишга ҳисса қўшганлар:
Жараённи ташкил этиш бўйича юқумли касалликлар йўналиши бўйича ишчи гуруҳ аъзолари:
1.Таджиев Б.М. Марказ директори, т.ф.д., профессор РИЭМЮПКИАТМ
2.Таджиева Н.У. Илмий ишлар бўйича директор РИЭМЮПКИАТМ
ўринбосари, профессор
3) Асосий муаллифлар рўйхати:
Институт директори, тиббиёт РИЭМЮПКИАТМнинг
1. Мусабаев Э.И. фанлари доктори, профессор, вирусология илмий-
Ўзбекистон Республикаси тадқиқот институти
Фанлар академияси академиги
Юқумли ва болалар юқумли
касалликлари кафедраси Тошкент Давлат
2. Туйчиев Л.Н.
мудири, тиббиёт фанлари тиббиёт университети
доктори, профессор
РИЭМЮПКИАТМнинг
3. Бош илмий ходим, т.ф.д., вирусология илмий-
Абдуқодирова М.А.
катта илмий ходим тадқиқот институти
Илмий ишлар бўйича РИЭМЮПКИАТМнинг
4. Хикматуллаева А. С. директор ўринбосари, тиббиёт вирусология илмий-
фанлари доктори, профессор тадқиқот институти
Лойиҳа раҳбари, тиббиёт РИЭМЮПКИАТМнинг
5. Байжанов А.К. фанлари доктори, катта илмий вирусология илмий-
ходим тадқиқот институти
Тиббиёт
Юқумли ва болалар юқумли ходимларининг касбий
6. Рахимова В. Ш. касалликлар кафедраси тайёргарлигини
доценти, т.ф.н. ривожлантириш
маркази
Бош шифокорнинг ташкилий- РИЭМЮПКИАТМнинг
7. услубий ишлар бўйича вирусология илмий-
Эгамова И. Н.
ўринбосари, т.ф.н., катта тадқиқот институти
илмий ходим
Бригида К.С. РИЭМЮПКИАТМнинг
вирусология илмий-
8. Бўлим мудири, PhD тадқиқот институти
РИЭМЮПКИАТМнинг
9. Гепатология маркази раҳбари, вирусология илмий-
Исмоилов У.Ю тадқиқот институти
т.ф.н.
клиникаси
РИЭМЮПКИАТМнинг
10. Юқумли касалликлар клиникаси
Долимов Т.К.
шифокори, т.ф.д.
Жамоат саломатлиги ва Тошкент Давлат
11. Ходжаева М.Э. бошқаруви кафедраси тиббиёт университети
ассистенти, PhD
РИЭМЮПКИАТМнинг
Юқумли касалликлар вирусология илмий-
12. Абдурахимова Д.Р.
шифокори тадқиқот институти
клиникаси
4) Тақризчилар
Камилов Фарход Хайдарович Тошкент педиатрия тиббиёт институти
юқумли, болалар юқумли касалликлари,
эпидемиология, фтизиатрия ва
пульмонология кафедраси тиббиёт фанлари
доктори, доценти
Кошерова Бахыт Нургалиевна Қозоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш
вазирлигининг юқумли касалликлар бўйича
бош мутахассиси, тиббиёт фанлари доктори,
“Остона тиббиёт университети” НАЖ
профессори
5) Муҳокама ўтказилган сана
Клиник протокол олий таълим муассасалари профессор-ўқитувчилари, Ўзбекистон юқумли
касалликлар ассоциацияси аъзолари, соғлиқни сақлаш ташкилотчилари (РИЭМЮПКИАТМ
филиаллари директорлари ва ўринбосарлари), юқумли касалликлар хизмати тизимининг
ҳудудий муассасалари шифокорлари иштирокидаги ишчи гуруҳнинг якуний йиғилишида
норасмий келишувга эришилган ҳолда 2025 йил 20 май куни 6-сонли баённома билан онлайн
форматда муҳокама қилинди ва тасдиқлаш учун тавсия этилди.
Ишчи гуруҳ раҳбари - т.ф.д., профессор, ЎзР ФА академиги, РИЭМЮПКИАТМнинг
Вирусология ИТИ директори Э.И.Мусабаев.
Миллий клиник протокол ва стандартларни техник баҳолаш бўйича эксперт хулосаси ва
таҳрирлаш:
1.
2.
Миллий клиник протокол ва стандартларни Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Эксперт гуруҳи
мутахассислари томонидан ўтказилган баҳолаш бўйича эксперт хулосаси:
1.
2.
Мазкур миллий клиник протокол ва стандарт Соғлиқни сақлаш вазирининг ўринбосари т.ф.д.
Ф.Шарипов, клиник протокол ва стандартларни ишлаб чиқиш бўлими бошлиғи т.ф.д.
С.Убайдуллаева, бош мутахассислари Ш.Нуримов, С.Усманов ва Г.Джумаевалар услубий
бошчилигида ишлаб чиқилган.
6) Қисқартмалар рўйхати
ҲБсАг ҳепатитис Б сурфаcе антиген, гепатит В вирусининг юзаки
антигени
ҲБВ ҳепатитис Б вирус, гепатит Б вируси
ҲCВ ҳепатитис C вирус, гепатит C вируси
АЛТ аланинаминотрансфераза
АСТ аспартатаминотрансфераза
АФП альфа-фетопротеин
ОИВ Одамнинг иммунитет танқислиги вируси
ВВК веналарнинг варикоз кенгайиши
ГГТ гамма-глутамилтрансфераза
ГЦК гепатоцеллюляр карцинома
ДНК дезоксирибонуклеин кислота
ХБ Халқаро бирлик
ХКТ-10 Халқаро касалликлар таснифи, 10-марта қайта кўриб
чиқилган
РНК рибонуклеин кислота
м/к марта кунига
ПАМ психоактив моддалар
КФТ коптокчалар фильтрация тезлиги
таб. таблетка
УТТ ультратовуш текширув
БВЖ барқарор вирусологик жавоб
СБК сурункали буйрак касаллиги
ЖЦ жигар циррози
7) Протоколдан фойдаланувчилар:
Умумий амалиёт шифокорлари, терапевтлар, инфекционистлар, педиатрлар, акушер-
гинекологлар, гастроэнтерологлар, клиник ординаторлар, магистрлар, докторантлар.
Ушбу протокол барча жойларда соғлиқни сақлаш амалиётига парентерал вирусли
гепатитларнинг ташхисоти ва даволашнинг замонавий усулларини жорий қилиш учун асос
ҳисобланади.
8) Ушбу нозологиядаги беморларнинг тоифаси:
Болалар, катталар, ҳомиладор аёллар.
9) Далилларга асосланган тиббиёт асосида ишончлилик даражаси шкаласи.
Далилларнинг ҳаққонийлик даражаларини баҳолаш шкаласи
ДҲД Тафсили
Референс усулларида назорат қилинган тадқиқотларнинг тизимли шарҳлари ёки
1 мета-таҳлилни қўллаган ҳолда рандомизацияланган клиник тадқиқотларнинг
тизимли шарҳлари
Референс усулларида назорат қилинган айрим тадқиқотлар ёки айрим
рандомизацияланлган клиник тадқиқотлар ва исталган дизайндаги тадқиқотларнинг
2
тизимли шарҳлари, мета-таҳлилни қўллаган ҳолда рандомизацияланган клиник
тадқиқотлар бундан мустасно
Референс усулининг изчил назоратсиз тадқиқотлар ёки тадқиқ этилаётган усулга
3 боғлиқ бўлмаган референс усулли тадқиқотлар ёки рандомизацияланмаган
таққосланмайдиган тадқиқотлар, жумладан, когорт тадқиқотлар
4 Таққосланмайдиган тадқиқотлар, клиник ҳодисанинг баёни
5 Фақат таъсир механизмининг асосланиши ёки экспертлар фикрининг мавжудлиги
Тавсияларнинг ишончлилик даражаларини баҳолаш шкаласи
ТИД Тафсили
Кучли тавсия (кўриб чиқилаётган барча самарадорлик мезонлари (оқибатлар)
А муҳим, барча тадқиқотлар юқори ёки қониқарли услубий сифатга эга, уларнинг
оқибатлари бўйича хулосалар мувофиқлаштирилган)
Шартли тавсия (кўриб чиқилаётган барча самарадорлик мезонлари (оқибатлар)
Б муҳим эмас, барча тадқиқотлар юқори ёки қониқарли услубий сифатга эга эмас ва
/ ёки уларнинг оқибатлари бўйича хулосалар мувофиқлаштирилмаган)
Заиф тавсия (тегишли сифатли далилларнинг йўқлиги (кўриб чиқилаётган барча
самарадорлик мезонлари (натижалари) аҳамиятсиз, барча тадқиқотлар паст
C
услубий сифатга эга ва уларнинг оқибатлари бўйича хулосалар
мувофиқлаштирилмаган)
ДЕЛЬТА АГЕНТСИЗ СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В
Асосий қисм
1.1. Кириш
Вируси гепатит В (ҲБВ) инфекцияси жамоат соғлиғини сақлашнинг долзарб
муаммоларидан бири бўлиб, сурункали жигар касаллигининг сабаби ҳисобланади ва
маълумотларга кўра, 2019 йилда жигар циррози ва саратони туфайли 820 000 ўлим
кузатилган.
ЖССТ маълумотларига кўра, 2019 йилда 296 миллион кишида сурункали гепатит В
кузатилган, касалликнинг номутаносиб юки паст ва ўрта даромадли мамлакатларга тўғри
келган.
Сурункали гепатит В (СГВ) глобал юкининг катта қисми туғруқ пайтида ёки ундан
кейин қисқа вақт ичида онадан болага юқиши билан боғлиқ бўлиши мумкин ва бундай
перинатал инфекциялар сурункали касалликнинг юқори кўрсаткичларига олиб келади. В
гепатит вирусига қарши оммавий эмлаш, жумладан, туғилган вақтида гепатит В вирусига
қарши эмлашнинг ўз вақтида амалга оширилиши орқали гепатит В вирусининг перинатал
юқишини бартараф этишда сезиларли ютуқларга эришилди, бу болалар ўртасида касалликни
янги юқтиришни камайтиришда юқори самара берди. СГВ инфекцияси бўлган инсонларни
нуклеозид аналоглари, ҳозирда тавсия этилган тенофовир ва энтекавир билан даволаш жуда
самарали бўлиб, жигар циррознинг зўрайишини кечиктириши, гепатоцеллюляр карцинома
(ГЦК) касаллигини камайтириши ва узоқ муддат яшашини яхшилаши мумкин.
Бироқ, текширув ва даволашда катта бўшлиқ сақланиб қолмоқда. 2019 йилда СГВ билан
касалланган тахминан 296 миллион кишининг атиги 10% га ташхис қўйилган ва 2% даво
олган. Элиминация мақсадларига эришиш учун текширув ва даволашни кенгайтириш,
гепатит В текшируви ва даволанишига тўсиқларни бартараф этиш учун текширув ва ёрдам
кўрсатиш мезонларини тубдан соддалаштириш талаб қилинади.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
Гепатит В инфекциясини ДНК сақловчи гепатит В вируси (ҲБВ) чақиради. ВГВ
инфекцияси ўткир ёки сурункали бўлиши мумкин ва белгиларсиз ёки касалликнинг енгил
шаклидан то оғир ёки камроқ тарқалган фульминант гепатит шаклида кечиши мумкин. Ўткир
гепатит В одатда ўз-ўзидан соғайиб кетадиган касаллик бўлиб, ўлим даражаси 0,5-1% ни
ташкил қилади. Сурункали вирусли гепатит В қон ёки қон зардобида ҲБсАг нинг олти ойдан
ортиқ вақт давомида мавжудлиги билан белгиланади. Эпидемиологик омилнинг
давомийлиги сурункали инфекция хавфининг асосий ҳал қилувчи омилидир. Маълумотларга
кўра, дунё бўйлаб тахминан 296 миллион одамда ҲБсАг аниқланган. ҲБсАг нинг ёшга хос
серологик тарқалганлиги географик минтақага қараб сезиларли даражада фарқ қилади.
Умуман олганда, дунё аҳолисининг деярли ярми юқори эндемик бўлган ҳудудларда яшайди.
ҲБсАг-манфий касалликнинг тарқалиши сўнгги ўн йил ичида ҲБВ билан касалланган аҳоли
қариши билан ошди ва бу баъзи ҳудудларда кўпчилик ҳолатларни ташкил қилади.
Маълумотларга кўра, 2022 йилда гепатит В 1,1 миллион ўлимнинг сабаби бўлган. Самарали
аралашувсиз, ВГВ инфекциясидан ўлим даражаси ўсишда давом этади ва 2034 йилга келиб
ўлим даражаси 1,14 миллионга етади. Осиё ва бошқа кўпгина минтақаларда гепатоцеллюляр
карцинома (ГЦК) ва жигар циррози билан касалланиш 35-40 ёшгача паст, сўнгра экспонент
равишда ошади. Ф генотипи (Аляскада топилган) билан касалланган ёшроқ ёшдаги инсонлар
орасида, шунингдек, Жанубий Африкада аниқланлган А1 субгенотипи ва Ғарбий Африкада
Е генотипи билан касалланган одамларда ГЦК учрайди, гарчи Африка жанубидан Сахарагача
афлатоксин таъсири муҳим рол ўйнаши мумкин.
(Гуиделинес фор тҳе превентион, диагносис, cаре анд треатмент фор пеопле wитҳ
чрониc ҳепатитис Б инфеcтион 29 Марч 2024-WҲО).
ДЕЛЬТА АГЕНТЛИ СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В
ҲДВ вирусини юқтириш гепатит В билан касалланган беморларда ёки коинфекция
сифатида бир вақтнинг ўзида ҲБВ вирусини юқтириш ёки гепатит В вирусини сурункали
ташувчиларда суперинфекция сифатида ривожланиши мумкин. Ўткир гепатитнинг оғир
ҳолатлари бирламчи ҲБВ моноинфекциясига нисбатан ҲБВ/ҲДВ коинфекциясида тез-тез
учрайди. ҲБсАг-мусбат шахсларда ҲДВ суперинфекцияси, одатда, ҲДВнинг
персистенциясига олиб келади ва натижада сурункали гепатит Д (СГД) ривожланади, бу эса,
ҲБВ моноинфекциясидан кўра ёмонроқ клиник оқибатларга ва жигар циррози зўрайишига
олиб келади.
ҲДВ инфекциясининг табиий кечиши дунёнинг турли минтақаларида ҲБВ ва ҲДВ
эпидемиологиясининг динамик ўзгаришлари ва қонуниятлари билан узвий боғлиқдир.
Бундан ташқари, ҲБВ ва ҲДВ нинг генетик гетерогенлиги иккала вирус ўртасидаги
патогенетик ўзаро боғлиқликка таъсир қилиши мумкин, ва уларнинг мураккаблиги ҳали
ўрганилиши керак. ҲДВ бутун дунёда мавжуд бўлиб, унинг эпидемиологияси маълум
даражада ҲБВ эпидемиологиясини такрорлайди, аммо аҳоли орасида тизимли текширувлар
ўтказилмаганлиги сабабли тарқалиши ва соғлиқ учун юки бўйича аниқ маълумотлар ноаниқ
ва тўлиқ эмас.
ҲДВ тарқалишидаги катта географик фарқлар юқиш йўлларининг ўзгарувчанлиги,
гигиеник ва ижтимоий-иқтисодий шароитлар, гепатит Б га қарши эмлаш вақти ва қамрови,
миграция оқимлари ва ҲДВ гетерогенлиги (ҲДВ генотипларининг вирулентлигидаги
фарқлар ёки ҲБВ билан касалланган беморларнинг ҲДВ суперинфекциясига генетик
мойиллиги) каби омилларга боғлиқ.
ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/37364791/
1.2. Таъриф:
Сурункали гепатит В (СВГВ) гепатит В вируси келтириб чиқарадиган
некрояллиғланишли жигар касаллиги бўлиб, қон ёки зардобда 6 ойдан ортиқ вақт давомида
гепатит В вирусининг юзаки антигени (ҲБсАг) аниқланиши билан намоён бўлади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-гепатит-в-у-взрослых-2019/16388
Сурункали вирусли гепатит Д (CВГД) – гепатит Д вируси келтириб чиқарадиган жигар
касаллиги ҳисобланиб, гепатит В вирусининг юзаки антигени (ҲБсАг-мусбат шахслар) бўлган
шахсларда кузатилади ва 6 ойдан ортиқ вақт давом этувчи жигар тўқималарида турли хил
оғирликдаги морфологик яллиғланиш, некротик ва фибротик ўзгаришлар билан намоён
бўлади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-вирусный-гепатит-д-у-взрослых-кп-рф-
2021/16920
2.3. Тасниф:
ХКТ-10 бўйича Дельта агентсиз сурункали вирусли гепатит В
ХКТ-10 бўйича: Дельта агентли сурункали вирусли гепатит В
ХКТ-11 бўйича: Сурункали вирусли гепатит D
Ташхисот ва даволаш усуллари, ёндошувлари, муолажалари
Физикал текширув
1) Муолажалар ёки аралашувларни ўтказишдан мақсад: касаллик оғирлигини аниқлаш.
Физикал текширувда симптомлар бўлмаслиги мумкин ёки жигар сурункали
касаллигининг аломатлари аниқланиши мумкин.
Умумий кўрик тери ва шиллиқ пардаларнинг сариқлигини аниқлаш, қорин
бўшлиғини пальпация қилиш жигар ва талоқнинг ҳажмини (катталашиши ёки
кичрайиши) ва жигар ва талоқ консистенциясини аниқлаш учун амалга
оширилади. Жигар декомпенсацияси белгиларини аниқлаш (энцефалопатия,
периферик шишлар, геморрагик синдром).
А Эслатма: Физикал текширувда одатда ўзгаришлар аниқланмайди. Жигар
циррози белгилари бўлиши мумкин (асцит, "жигар кафтлари", қорин девори
веналарининг варикоз кенгайиши, шишлар, спленомегалия). Иммунитетга
боғлиқ жигардан ташқари кўринишлар ривожланганда тегишли ўзгаришлар
содир бўлади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-гепатит-в-у-взрослых-
2019/16388
2) Муолажа ёки аралашувларга қарши кўрсатмалар: йўқ.
3) Муолажа ёки аралашувларга кўрсатмалар: сурункали вирусли гепатит В ва дельта
агентли сурункали вирусли гепатит В бўлган барча беморлар.
4) Муолажа ёки аралашувни амалга оширувчи мутахассисга қўйиладиган талаблар:
- малакали тиббий ёрдам юқумли касалликлар шифокорлари ва бошқа тиббиёт
мутахассислари томонидан кўрсатилади ва махсус усуллар ва мураккаб тиббий
технологиялардан фойдаланишни талаб қиладиган касалликлар ва ҳолатларнинг ташхисоти
давоси ва олдини олишни ўз ичига олади.
5) Муолажа ёки аралашувга тайёргарлик кўришда асосий ва қўшимча ташхисот
тадбирлари рўйхати: йўқ.
Ташхисот муолажалари
Инструментал текширувлар:
Қорин бўшлиғи аъзоларининг УТТ:
Ультратовуш текшируви жигар фибрози, циррозининг тузилиши, белгиларини
(текис бўлмаган қирраси, тугунли тузилиши, ўнг бўлагининг атрофияси, асцит
мавжудлиги, жигар ва талоқ томирларининг кенгайиши ва тромбози, шунтларнинг
мавжудлиги спленомегалия ва портал гипертензиянинг бошқа белгилари),
шунингдек, ҳосилали ўсимталар (ГЦК ва бошқалар) мавжудлигини баҳолашга
А имкон беради Қон оқими ўзгаришларини аниқлаш учун портал, талоқ, пастки
кавак вена, юқори тутқич ва жигар веналарининг допплер ультратовуш текшируви
ўтказилади.
ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/37364791/
1) Муолажани ўтказишдан мақсад: Қорин бўшлиғининг ультратовуш текшируви ички
органларнинг ҳолати ҳақида маълумот беради: - аъзонинг шакли, ҳажми, тузилиши,
жойлашишини, кисталар, гемангиомалар, бошқа ҳосилалар, бегона бирикмалар (тошлар),
бўшлиқдаги эркин суюқлик мавжудлигини аниқлаш, ўт пуфагининг қисқариши,
томирлардаги оқим кўрсаткичларини баҳолаш имконини беради.
2) Муолажа ёки аралашувларга қарши кўрсатмалар: йўқ.
3) Муолажа ёки аралашувларга кўрсатмалар: сурункали вирусли гепатит В ва дельта
агентли сурункали вирусли гепатит В бўлган барча беморлар.
4) муолажа ёки аралашувни амалга оширувчи мутахассисга қўйиладиган талаблар:
тегишли малакага эга шифокорлар.
5) муолажага тайёргарлик кўришда асосий ва қўшимча ташхисот тадбирлари рўйхати:
йўқ
6) Муолажа ёки аралашувни ўтказиш учун талаблар: – УТТ ускунасининг мавжудлиги.
дезинфекцияловчи эритма, қоғоз салфеткалар, гель, бир марта ишлатиладиган чойшаблар.
7) Беморни тайёрлашга қўйиладиган талаблар (беморни муолажа ёки аралашувга
тайёрлаш жараёнининг тавсифи), шунингдек муолажани (аралашувни) ўтказишнинг
бевосита усули:
Текширув оч қоринга, кўпроқ эрталаб амалга оширилади, айниқса ўт пуфагини текшириш.
6-12 соат давомида овқатланмаслик керак. Бундан ташқари, суюқлик ичишдан (болалар
текширувдан олдин 1 соат давомида, катталар - 2 соат давомида ичмаслигикерак) ва дори-
дармонларни қабул қилишдан воз кечиши керак. Текширувдан олдин чекманг, қаттиқ
конфетларни шимманг ёки сақич чайнаманг, чунки бу ошқозон ва ўт пуфагининг
қисқаришига ва натижада нотўғри хулосага чиқаришга олиб келади. Агар УТТ куннинг
иккинчи ярмида ўтказилса, унда енгил нонуштага рухсат берилади (текширувдан 5-6 соат
олдин).
8) Муолажа ёки аралашувнинг самарадорлик индикаторлари – муолажанинг ўз вақтида
бажарилиши; тиббий ҳужжатларда тавсияларнинг бажарилиши тўғрисидаги ёзувнинг
мавжудлиги.
Фибросканирлаш
Ифодаланган фиброз белгилари (≥Ф2) АПРИ >0,5 ёки билвосита эластография
(БЭ) >7,0 кПа қийматига, жигар циррози (Ф4) эса, АПРИ >1,0 ёки БЭ >12,5 кПа)
клиник мезонларига асосланиши керак.
АПРИ (аспартатаминотрансфераза ва тромбоцитлар нисбати индекси)
ресурслар чекланган шароитларда катталардаги сезиларли жигар фибрози ёки
циррози мавжудлигини баҳолаш учун афзал бўлган ноинвазив тест сифатида
тавсия этилади. Транзитор эластографияни қўллаш имкони мавжуд бўлган ва
нархи асосий чеклов бўлмаган ҳолларда афзал бўлган ноинвазив тест бўлиши
мумкин.
А
Шарҳ: Жигарнинг билвосита эластографияси (БЭ) фибрознинг зардоб
биомаркерларига қараганда кўпроқ клиник аҳамиятга эга. БЭ акс эттирилган
тебраниш импульслари ва уларнинг кейинги компьютер таҳлиллари асосида
жигарнинг эластик хусусиятларидаги ўзгаришларни баҳолашга имкон беради.
Шубҳали ҳолатларда, агар бу беморни кузатишга таъсир қилса, жигар
биопсияси тавсия этилади.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
1) Муолажани ўтказишдан мақсад: жигар фибрози босқичларининг ташхисоти.
2) Муолажа ёки аралашувларга қарши кўрсатмалар: йўқ.
3) Муолажа ёки аралашувларга кўрсатмалар: сурункали вирусли гепатит В ва дельта
агентли сурункали вирусли гепатит В бўлган барча беморлар.
4) Муолажа ёки аралашувни амалга оширувчи мутахассисга қўйиладиган талаблар:
мутахассислик бўйича олий тиббий маълумот.
5) Муолажага тайёргарлик кўришда асосий ва қўшимча ташхисот тадбирлари
рўйхати: йўқ.
6) Муолажа ёки аралашувни ўтказиш учун талаблар: – кўрсатмаларга мувофиқ.
7) Беморни тайёрлашга қўйиладиган талаблар: йўқ.
8) Муолажа ёки аралашувнинг самарадорлик индикаторлари: фиброз даражасини ёки
унинг йўқлигини аниқлаш.
ЭФГДС: эзофагогастродуоденоскопия
Ошқозон-ичак трактининг ўткир патологиясини аниқлаш учун қорин оғриғи
ва "кофе қуйқалари" кўринишидаги қусиш кузатилган беморларда
эзофагогастродуоденоскопия (ЭФГДС) текшируви тавсия этилади.
С
Шарҳ: қизилўнгач, ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак шиллиқ қаватининг
шикастланиш хусусиятини аниқлаш учун амалга оширилади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-вирусный-гепатит-д-у-
взрослых-кп-рф-2021/16920
1) Муолажани ўтказишдан мақсад: кўрсатмаларга мувофиқ қизилўнгачнинг варикоз
томирларини истисно қилиш учун қизилўнгач, ошқозон ва ўн икки бармоқли ичакнинг
шиллиқ қаватини визуал текшириш.
2) Муолажа ёки аралашувларга қарши кўрсатмалар:
- инфаркт, инсульт ўткир даврда;
- юракнинг оғир касалликлари, юрак-қон томир етишмовчилиги;
-гипертоник криз;
- бронхиал астма;
- қон ивишининг бузилиши;
- руҳий касалликларнинг ҳар хил турлари;
- юқори ҳарорат, умумий оғир аҳвол, нафас олиш тизимининг касалликлари;
-ҳомиладорлик
3) Муолажа ёки аралашувларга кўрсатмалар: қон кетиш.
4) Муолажа ёки аралашувни амалга оширувчи мутахассисга қўйиладиган талаблар:
мутахассислик бўйича олий тиббий маълумот.
5) Муолажага тайёргарлик кўришда асосий ва қўшимча ташхисот тадбирлари
рўйхати: йўқ.
6) Муолажа ёки аралашувни ўтказиш учун талаблар: – эндоскоп ва талабларга мувофиқ
барча тиббий асбоблар мавжудлиги.
7) Беморни тайёрлашга қўйиладиган талаблар:
- барча перорал қабул қилинадиган дори-дармонларни 10-12 соат олдин бекор қилиш керак.
- гастроскопияни ўтказишдан 8 соат олдин овқатланишдан тўлиқ воз кечиш керак.
Кечки овқат енгил бўлиши керак. Эрталаб нонушта қилиш тақиқланади, чунки ЭФГД қатъий
равишда оч қоринга амалга оширилади.
- текширувдан олдин сийдик пуфагини бўшатиш керак. Агар беморда протезлар ўрнатилган
бўлса, муолажадан олдин уларни ечиш керак.
8) Муолажа ёки аралашувнинг самарадорлик индикаторлари:
-ошқозон-ичак трактининг ёндош патологиясини ташхислаш.
-мониторга узатилган тасвирни қабул қилиш.
- зарурият бўлганда қон кетишни тўхтатиш.
Жигар биопсияси:
Жигар биопсияси беморни даволаш ёки жигар касаллигини баҳолаш ва
даражаларини аниқлашда, клиник белгилар ноаниқ бўлган ҳолатларда ёрдам
А бериш учун тавсия этилади.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
Шарҳ: Яллиғланиш, некроз ва фиброз даражасини аниқлаш учун жигар
пункцион биопсияси (ЖПБ) тавсия этилади, чунки жигардаги морфологик
ўзгаришлар тўғрисидаги маълумотлар клиник, лаборатор ва инструментал
кўрсаткичлар мос келмайдиган мураккаб ҳолатларда давони бошлаш
тўғрисида қарор қабул қилишда фойдалидир. Биопсия жигар
шикастланишининг бошқа сабабларини аниқлаши мумкин, масалан, стеатоз,
стеатогепатит, аутоиммун гепатит ва бошқалар. Жигар биопсияси инвазив
муолажа бўлса-да, оғир асоратлар хавфи жуда кам (1:4000-10 000).
Пункцион биопсия пайтида олинган намунанинг ўлчами жигар шикастланиш
даражасини ва фибрознинг оғирлигини аниқ баҳолаш учун етарли бўлиши
жуда муҳимдир. ЖБП БЭ нинг кулранг зонасида (6 дан 10 кПа гача) бўлган
беморларда қўлланилиши мумкин. Жигар циррозининг аниқ белгилари
бўлган беморлар учун ЖПБ талаб қилинмайди, шунингдек, ЖПБ
эластография натижалари 6 кПа дан кам бўлган беморларга, АЛТ меъёрида
бўлганда ЖПБ тавсия этилмайди. ЖПБ натижаларини баҳолаш некро-
яллиғланиш ўзгаришлар ва жигар тўқималарининг фиброз даражаларини
тавсифловчи ярим миқдорий шкалалар ёрдамида амалга оширилади.
1) Муолажани ўтказишдан мақсад: ультратовуш, КТ ёки МРТ каби ноинвазив ташхисот
усуллари касалликнинг табиати, унинг фаоллиги, аъзонинг паренхимаси ва стромасидаги
ўзгаришлар даражасини мутлақо аниқ баҳолашга имкон бермаса, ташхисни аниқлаштириш.
2) Муолажа ёки аралашувларга қарши кўрсатмалар:
- гемостазнинг оғир патологияси, геморрагик диатез;
- инфекциянинг диссеминация хавфи туфайли қорин бўшлиғи, плевра ва жигарнинг ўзида
йирингли-яллиғланиш ўзгаришлари;
- йирингли, экзематоз жараёнлар, кесиш мўлжалланган жойда дерматит;
- юқори портал гипертензия;
- қорин бўшлиғида кўп миқдорда суюқлик бўлган асцит;
- онгнинг бузилиши, кома;
- бемор билан мулоқат қилиш ва унинг ҳаракатларини назорат қилиш қийин бўлган руҳий
касалликлар.
3) Муолажа ёки аралашувларга кўрсатмалар: ЖЦ ёки ГЦК шубҳа қилинган сурункали
вирусли гепатит В ва дельта агентли сурункали вирусли гепатит В билан касалланган барча
беморлар.
4) Муолажа ёки аралашувни амалга оширувчи мутахассисга қўйиладиган талаблар:
мутахассислик бўйича олий тиббий маълумот.
5) Муолажага тайёргарлик кўришда асосий ва қўшимча ташхисот тадбирлари
рўйхати:
Биопсиядан олдин яшаш жойидаги поликлиникада керакли текширувлардан ўтиш керак, шу
жумладан таҳлиллар - коагулограмма, инфекцияларни аниқлаш учун таҳлиллар,
кўрсатмаларга мувофиқ ультратовуш, ЭКГ, флюрография. Улардан баъзилари - қон таҳлили,
коагулограмма ва ультратовуш - жигар тўқимасини олишдан олдин такрор текширилади.
6) Муолажа ёки аралашувни ўтказиш учун талаблар:
Жигарнинг пункцион биопсиясин касалхонага ётқизишни талаб қилмайди ва кўпинча
амбулатория шароитида амалга оширилади, аммо беморнинг аҳволи ташвишлантирса ёки
асоратлар хавфи юқори бўлса, у бир неча кунга клиникага ётқизилади. Жигар тўқимасини
олиш учун пункция етарли бўлмаса, материал олишнинг бошқа усуллари талаб қилинганда
(масалан, лапароскопия), бемор касалхонага ётқизилади ва муолажа жарроҳлик хонасида
амалга оширилади.
7) Беморни тайёрлашга қўйиладиган талаблар:
- текширувдан камида бир ҳафта олдин антикоагулянтлар, антиагрегантлар ва доимий
равишда қабул қилинадиган ностероид яллиғланишга қарши дорилар бекор қилинади;
- муолажадан 3 кун олдин, қорин дам бўлишини келтириб чиқарадиган овқатларни (янги
сабзавот ва мевалар, пиширилган маҳсулотлар, дуккаклилар, нон) истисно қилувчи рационга
ўзгартирилиши керак;
- текширувдан бир кун олдин сауна ва ҳаммомга ташриф буюришни, иссиқ ванналар ва душ
қабул қилиш, оғирлик кўтариш ва оғир жисмоний меҳнатни бекор қилиш;
- қорин дам бўлишида фермент препаратлари ва газ ҳосил бўлишини камайтирадиган
воситаларини қабул қилиш (эспумизан, панкреатин);
- охирги овқатланиш биопсияни ўтказишдан камида 10 соат олдин бўлиши керак;
- муолажадан бир кун олдин кечқурун тозаловчи ҳўқна қилиниши керак.
8) Муолажа ёки аралашувнинг самарадорлик индикаторлари:
- Кнодел усули ёрдамида жигар биопсиясини баҳолашда гистологик фаоллик индекси
ҳисобланади. Гистологик фаоллик индекси аъзо паренхимасидаги яллиғланиш
ифодаланишини акс эттиради ва сурункали ҳолатни кўрсатувчи фиброз даражаси ва жигарда
цирроз хавфини аниқлайди.
- Дистрофия белгилари бўлган ҳужайралар сонига, некроз майдони, яллиғланиш
инфильтратининг табиати ва унинг ифодаланганлиги, фиброз ўзгаришларга қараб, аъзонинг
гистологик фаолликни ва фибрознинг босқичини аниқлайдиган умумий баллар сони
ҳисобланади.
Ҳисоблаш формуласи
АПРИ = (АСТ / (АСТ юқори чегараси)) * 100 / тромбоцитлар (10 9 /л)
Ҳисоблашнинг маъноси оддий: мавжуд АСТ кўрсаткичининг АСТ нинг юқори чегарасига
нисбати 100 га кўпайтирилади ва тромбоцитлар сонига бўлинади.
Натижани талқин қилиш.
Агар индекс қиймати 1,0 дан катта бўлса, унда сезиларли фиброз эҳтимоли юқори, агар 0,5
дан кам бўлса, унда юқори эҳтимоллик билан сезиларли фиброз ва хатто цирроз йўқлигини
айтиш мумкин.
Унинг ишончлилиги унчалик юқори эмас, аммо тест жигар биопсиясига мурожаат
қилмасдан, кучли жигар фибрози ва айниқса, цирроз мавжудлигини дастлабки тахминий
баҳони беришга имкон беради.
АПРИ ни аниқлаш учун калкуляторга ҳавола
ҳттпс://www.бинг.cом/cк/а?!&&п=дф657ф4cбаф5ад83ЖмлтдҲМ9МТcхМжИ3НТИwМCЗпЗ
3ВпЗД0wМмВмНзФжЙй01МмУхЛТЗмНТУтМДИ1Ми02Мжк0НТМ3МжЗлЙжcмаW5заWҚ
9НТЕ4Мw&птн=3&вер=2&ҳсҳ=3&фcлид=02еф71cc-52е1-6ф55-0252-
629453726еб7&псқ=%д1%80%д0%б0%д1%81%д1%87%д0%б5%д1%82+%д0%б0%д0%бф
%д1%80%д0%б8&у=а1аҲР0чМ6Лй9тЗГНҳбГМуcнУвЙХБяС9жЙWхжЛнБоcА&нтб=1
4.Протоколнинг ташкилий жиҳатлари:
1) Манфаатлар тўқнашуви йўқлиги тўғрисидаги маълумотлар: йўқ
2) Рецензентлар маълумотлари:
Камилов Фарход Хайдарович Тошкент педиатрия тиббиёт институти
юқумли, болалар юқумли касалликлари,
эпидемиология, фтизиатрия ва
пульмонология кафедраси тиббиёт фанлари
доктори, доценти
Кошерова Бахыт Нургалиевна Қозоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш
вазирлигининг юқумли касалликлар бўйича
бош мутахассиси, тиббиёт фанлари доктори,
“Остона тиббиёт университети” НАЖ
профессори
3) Протоколни қайта кўриб чиқиш шартлари: нашр этилганидан кейин 3 йил ўтгач ёки
самарадорлиги тасдиқланган янги ташхисот ва даволаш усуллари пайдо бўлганда.
4) Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1. Руководство по профилактике, диагностике, уходу и лечению людей с хронической
инфекцией гепатита В, 2024 год.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
2. Руководство по профилактике и лечению хронического гепатита В. Китайская медицинская
ассоциация и Гепатологическое отделение Китайской медицинской ассоциации.
ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/36891718/
3. Хронический гепатит В у взрослых Хронический гепатит В у взрослых > Клинические
протоколы МЗ РК - 2018 (Казахстан) > МедЕлемент
4. Рекомендации ЕАСЛ по клинической практике по вирусу гепатита дельта 2023 год
ҳттпс://www.жоурнал-оф-ҳепатологй.еу/артиcле/С0168-8278(23)00317-3/фуллтехт
5. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирининг 2018 йил 27 августдаги
“Ўзбекистон Республикасида вирусли гепатитларнинг ташхисоти, давоси ва
профилактикаси бўйича чора-тадбирларни янада такомиллаштириш тўғрисида” ги 542-сон
буйруғи.
6. Хронический вирусный гепатит Д у взрослых
Хронический вирусный гепатит Д у взрослых > Клинические рекомендации РФ 2021 (Россия) >
МедЕлемент
«СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В»
НОЗОЛОГИЯСИНИНГ ПРОФИЛАКТИКАСИ ВА
РЕАБИЛИТАЦИЯСИ БЎЙИЧА МИЛЛИЙ КЛИНИК
ПРОТОКОЛИ
Тошкент-2025
1. Кириш қисми
1) Халқаро касалликлар таснифи – ХКТ-10 кодлари:
В 18.0 Дельта агентли сурункали вирусли гепатит В
В 18.1 Дельта агентсиз сурункали вирусли гепатит В
Халқаро касалликлар таснифи – ХКТ-11 кодлари:
1E51.0 Cурункали вирусли гепатит В
2) Протоколни ишлаб чиқилиш ва қайта кўриб чиқиш санаси: 2025 йил, қайта кўриб
чиқииш санаси 2027 йил ёки янги асосий далиллар мавжуд бўлганда. Тақдим этилган
тавсияларга киритилган барча тузатишлар тегишли ҳужжатларда эълон қилинади.
Клиник протокол ва стандартни ишлаб чиқиш бўйича масъул муассаса:
Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология юқумли ва паразитар
касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот
институти.
Клиник протокол ва стандартни ишлаб чиқишга ҳисса қўшганлар:
Жараённи ташкил этиш бўйича юқумли касалликлар йўналиши бўйича ишчи гуруҳ аъзолари:
1.Таджиев Б.М. Марказ директори, т.ф.д., профессор РИЭМЮПКИАТМ
2.Таджиева Н.У. Илмий ишлар бўйича директор РИЭМЮПКИАТМ
ўринбосари, профессор
3) Асосий муаллифлар рўйхати:
Институт директори, тиббиёт РИЭМЮПКИАТМнинг
1. Мусабаев Э.И. фанлари доктори, профессор, вирусология илмий-
Ўзбекистон Республикаси тадқиқот институти
Фанлар академияси академиги
Юқумли ва болалар юқумли
касалликлари кафедраси Тошкент Давлат тиббиёт
2. Туйчиев Л.Н.
мудири, тиббиёт фанлари университети
доктори, профессор
РИЭМЮПКИАТМнинг
3. Бош илмий ходим, т.ф.д., вирусология илмий-
Абдуқодирова М.А.
катта илмий ходим тадқиқот институти
Илмий ишлар бўйича РИЭМЮПКИАТМнинг
4. Хикматуллаева А. вирусология илмий-
директор ўринбосари, тиббиёт
С. тадқиқот институти
фанлари доктори, профессор
Лойиҳа раҳбари, тиббиёт РИЭМЮПКИАТМнинг
5. Байжанов А.К. фанлари доктори, катта илмий вирусология илмий-
ходим тадқиқот институти
Юқумли ва болалар юқумли Тиббиёт ходимларининг
6. Рахимова В. Ш. касалликлар кафедраси касбий тайёргарлигини
доценти, т.ф.н. ривожлантириш маркази
Бош шифокорнинг ташкилий- РИЭМЮПКИАТМнинг
7. услубий ишлар бўйича вирусология илмий-
Эгамова И. Н.
ўринбосари, т.ф.н., катта тадқиқот институти
илмий ходим
Бригида К.С. РИЭМЮПКИАТМнинг
вирусология илмий-
8. Бўлим мудири, PhD тадқиқот институти
РИЭМЮПКИАТМнинг
9. Гепатология маркази раҳбари, вирусология илмий-
Исмоилов У.Ю тадқиқот институти
т.ф.н.
клиникаси
РИЭМЮПКИАТМнинг
10. Юқумли касалликлар клиникаси
Долимов Т.К.
шифокори, т.ф.д.
Жамоат саломатлиги ва Тошкент Давлат тиббиёт
11. Ходжаева М.Э. бошқаруви кафедраси университети
ассистенти, PhD
РИЭМЮПКИАТМнинг
Юқумли касалликлар вирусология илмий-
12. Абдурахимова Д.Р.
шифокори тадқиқот институти
клиникаси
4) Тақризчилар
Камилов Фарход Хайдарович Тошкент педиатрия тиббиёт институти
юқумли, болалар юқумли касалликлари,
эпидемиология, фтизиатрия ва
пульмонология кафедраси тиббиёт фанлари
доктори, доценти
Кошерова Бахыт Нургалиевна Қозоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш
вазирлигининг юқумли касалликлар бўйича
бош мутахассиси, тиббиёт фанлари доктори,
“Остона тиббиёт университети” НАЖ
профессори
5) Муҳокама ўтказилган сана
Клиник протокол олий таълим муассасалари профессор-ўқитувчилари, Ўзбекистон юқумли
касалликлар ассоциацияси аъзолари, соғлиқни сақлаш ташкилотчилари (РИЭМЮПКИАТМ
филиаллари директорлари ва ўринбосарлари), юқумли касалликлар хизмати тизимининг
ҳудудий муассасалари шифокорлари иштирокидаги ишчи гуруҳнинг якуний йиғилишида
норасмий келишувга эришилган ҳолда 2025 йил 20 май куни 6-сонли баённома билан онлайн
форматда муҳокама қилинди ва тасдиқлаш учун тавсия этилди.
Ишчи гуруҳ раҳбари - т.ф.д., профессор, ЎзР ФА академиги, РИЭМЮПКИАТМнинг
Вирусология ИТИ директори Э.И.Мусабаев.
Миллий клиник протокол ва стандартларни техник баҳолаш бўйича эксперт хулосаси ва
таҳрирлаш:
1.
2.
Миллий клиник протокол ва стандартларни Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Эксперт гуруҳи
мутахассислари томонидан ўтказилган баҳолаш бўйича эксперт хулосаси:
1.
2.
Мазкур миллий клиник протокол ва стандарт Соғлиқни сақлаш вазирининг ўринбосари т.ф.д.
Ф.Шарипов, клиник протокол ва стандартларни ишлаб чиқиш бўлими бошлиғи т.ф.д.
С.Убайдуллаева, бош мутахассислари Ш.Нуримов, С.Усманов ва Г.Джумаевалар услубий
бошчилигида ишлаб чиқилган.
6) Қисқартмалар рўйхати
ҲБсАг ҳепатитис Б сурфаcе антиген, гепатит В вирусининг юзаки
антигени
ҲБВ ҳепатитис Б вирус, гепатит Б вируси
ҲCВ ҳепатитис C вирус, гепатит C вируси
АЛТ аланинаминотрансфераза
АСТ аспартатаминотрансфераза
АФП альфа-фетопротеин
ВЮ вирус юкламаси
ОИВ Одамнинг иммунитет танқислиги вируси
ВВК веналарнинг варикоз кенгайиши
ГГТ гамма-глутамилтрансфераза
ГЦК гепатоцеллюляр карцинома
ДНК дезоксирибонуклеин кислота
ХБ Халқаро бирлик
ХКТ-10 Халқаро касалликлар таснифи, 10-марта қайта кўриб
чиқилган
РНК рибонуклеин кислота
м/к марта кунига
ПАМ психоактив моддалар
КФТ коптокчалар фильтрация тезлиги
таб. таблетка
УТТ ультратовуш текширув
БВЖ барқарор вирусологик жавоб
СВГС сурункали вирусли гепатит C
ЖЦ жигар циррози
7) Протоколдан фойдаланувчилар:
Умумий амалиёт шифокорлари, терапевтлар, инфекционистлар, педиатрлар, акушер-
гинекологлар, гастроэнтерологлар, клиник ординаторлар, магистрлар, докторантлар.
Ушбу протокол барча жойларда соғлиқни сақлаш амалиётига парентерал вирусли
гепатитларнинг ташхисоти ва даволашнинг замонавий усулларини жорий қилиш учун асос
ҳисобланади.
Ушбу нозологиядаги беморларнинг тоифаси:
Болалар, катталар, ҳомиладор аёллар.
9) Далилларга асосланган тиббиёт асосида ишончлилик даражаси шкаласи.
Далилларнинг ҳаққонийлик даражаларини баҳолаш шкаласи
ДҲД Тафсили
Референс усулларида назорат қилинган тадқиқотларнинг тизимли шарҳлари ёки
1 мета-таҳлилни қўллаган ҳолда рандомизацияланган клиник тадқиқотларнинг
тизимли шарҳлари
Референс усулларида назорат қилинган айрим тадқиқотлар ёки айрим
2 рандомизацияланлган клиник тадқиқотлар ва исталган дизайндаги тадқиқотларнинг
тизимли шарҳлари, мета-таҳлилни қўллаган ҳолда рандомизацияланган клиник
тадқиқотлар бундан мустасно
Референс усулининг изчил назоратсиз тадқиқотлар ёки тадқиқ этилаётган усулга
3 боғлиқ бўлмаган референс усулли тадқиқотлар ёки рандомизацияланмаган
таққосланмайдиган тадқиқотлар, жумладан, когорт тадқиқотлар
4 Таққосланмайдиган тадқиқотлар, клиник ҳодисанинг баёни
5 Фақат таъсир механизмининг асосланиши ёки экспертлар фикрининг мавжудлиги
Тавсияларнинг ишончлилик даражаларини баҳолаш шкаласи
ТИД Тафсили
Кучли тавсия (кўриб чиқилаётган барча самарадорлик мезонлари (оқибатлар)
A муҳим, барча тадқиқотлар юқори ёки қониқарли услубий сифатга эга, уларнинг
оқибатлари бўйича хулосалар мувофиқлаштирилган)
Шартли тавсия (кўриб чиқилаётган барча самарадорлик мезонлари (оқибатлар)
B муҳим эмас, барча тадқиқотлар юқори ёки қониқарли услубий сифатга эга эмас ва
/ ёки уларнинг оқибатлари бўйича хулосалар мувофиқлаштирилмаган)
Заиф тавсия (тегишли сифатли далилларнинг йўқлиги (кўриб чиқилаётган барча
C самарадорлик мезонлари (натижалари) аҳамиятсиз, барча тадқиқотлар паст
услубий сифатга эга ва уларнинг оқибатлари бўйича хулосалар
мувофиқлаштирилмаган)
Асосий қисм
1.1. Кириш
Вируси гепатит В (ҲБВ) инфекцияси жамоат соғлиғини сақлашнинг долзарб
муаммоларидан бири бўлиб, сурункали жигар касаллигининг сабаби ҳисобланади ва
маълумотларга кўра, 2019 йилда жигар циррози ва саратони туфайли 820 000 ўлим
кузатилган.
ЖССТ маълумотларига кўра, 2019 йилда 296 миллион кишида сурункали гепатит В
кузатилган, касалликнинг номутаносиб юки паст ва ўрта даромадли мамлакатларга тўғри
келган.
Сурункали гепатит В (СГВ) глобал юкининг катта қисми туғруқ пайтида ёки ундан
кейин қисқа вақт ичида онадан болага юқиши билан боғлиқ бўлиши мумкин ва бундай
перинатал инфекциялар сурункали касалликнинг юқори кўрсаткичларига олиб келади. В
гепатит вирусига қарши оммавий эмлаш, жумладан, туғилган вақтида гепатит В вирусига
қарши эмлашнинг ўз вақтида амалга оширилиши орқали гепатит В вирусининг перинатал
юқишини бартараф этишда сезиларли ютуқларга эришилди, бу болалар ўртасида касалликни
янги юқтиришни камайтиришда юқори самара берди. СГВ инфекцияси бўлган инсонларни
нуклеозид аналоглари, ҳозирда тавсия этилган тенофовир ва энтекавир билан даволаш жуда
самарали бўлиб, жигар циррознинг зўрайишини кечиктириши, гепатоцеллюляр карцинома
(ГЦК) касаллигини камайтириши ва узоқ муддат яшашини яхшилаши мумкин.
Бироқ, текширув ва даволашда катта бўшлиқ сақланиб қолмоқда. 2019 йилда СГВ билан
касалланган тахминан 296 миллион кишининг атиги 10% га ташхис қўйилган ва 2% даво
олган. Элиминация мақсадларига эришиш учун текширув ва даволашни кенгайтириш,
гепатит В текшируви ва даволанишига тўсиқларни бартараф этиш учун текширув ва ёрдам
кўрсатиш мезонларини тубдан соддалаштириш талаб қилинади.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
(Гуиделинес фор тҳе превентион, диагносис, cаре анд треатмент фор пеопле wитҳ
чрониc ҳепатитис Б инфеcтион 29 Марч 2024-WҲО)
ДЕЛЬТА АГЕНТЛИ СУРУНКАЛИ ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ В
ҲДВ вирусини юқтириш гепатит В билан касалланган беморларда ёки коинфекция
натижасида бир вақтнинг ўзида ҲБВ вирусини юқтириш ёки гепатит В вирусини сурункали
ташувчиларда суперинфекция сифатида ривожланиши мумкин. Ўткир гепатитнинг оғир
ҳолатлари бирламчи ҲБВ моноинфекциясига нисбатан ҲБВ/ҲДВ коинфекциясида тез-тез
учрайди. ҲБсАг-мусбат шахсларда ҲДВ суперинфекцияси, одатда, ҲДВнинг
персистенциясига олиб келади ва натижада сурункали гепатит Д (СВГД) ривожланади, бу эса,
ҲБВ моноинфекциясидан кўра ёмонроқ клиник оқибатларга ва жигар циррози зўрайишига
олиб келади.
ҲДВ инфекциясининг табиий кечиши дунёнинг турли минтақаларида ҲБВ ва ҲДВ
эпидемиологиясининг динамик ўзгаришлари ва қонуниятлари билан узвий боғлиқдир.
Бундан ташқари, ҲБВ ва ҲДВ нинг генетик гетерогенлиги иккала вирус ўртасидаги
патогенетик ўзаро боғлиқликка таъсир қилиши мумкин, ва уларнинг мураккаблиги ҳали
ўрганилиши керак. ҲДВ бутун дунёда мавжуд бўлиб, унинг эпидемиологияси маълум
даражада ҲБВ эпидемиологиясини такрорлайди, аммо аҳоли орасида тизимли текширувлар
ўтказилмаганлиги сабабли тарқалиши ва соғлиқ учун юки бўйича аниқ маълумотлар ноаниқ
ва тўлиқ эмас.
Гепатит Д вируси (ВГД) РНК сақловчи вирус бўлиб, Делтавирус (дельтавируслар)
туркумига мансуб, ўта юқумли, гепатит В вирусининг нуқсонли ҳамроҳ вируси (ёрдамчи
вирус), қобиғининг қурилиши ва ҳаёт цикли учун (ҳужайрага кириш, ҳужайрадан секреция)
гепатит В вирусининг юзаки антигени (ҲБсАг) мавжудлигини талаб қилади.
ВГД геноми бир занжирли халқасимон РНКдан (ўлчами бўйича барча инсон РНК
сақловчи вируслари орасида энг кичиги) иборат ва у билан делмта антигени (ҲДАг)
боғланади. Вируснинг ўз полимеразаларига эга эмас ва репликация учун инсон
полимеразаларидан фойдаланади.
ГД вируси гепатит В вирусининг (Л-ҲБсАг) катта юзаки антигени деб аталадиган қобиқ
оқсилининг гепатоцитлар базолатерал мембранасидаги рецептори - натрий таурохолат
котранспорт полипептидига, ўт кислотаси тузларини ташиш оқсилига бирикиш орқали
ҳужайра ичига киради, бу ГД вирусининг ҳужайрага кириш рецептори ҳисобланади.
ВГД нинг 8 та генотип мавжуд.
ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/37364791/
1.2.Таъриф
Сурункали гепатит В (СВГВ) гепатит В вируси келтириб чиқарадиган
некрояллиғланишли жигар касаллиги бўлиб, қон ёки зардобда 6 ойдан ортиқ вақт давомида
гепатит В вирусининг юзаки антигени (ҲБсАг) аниқланиши билан намоён бўлади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-гепатит-в-у-взрослых-2019/16388
Сурункали вирусли гепатит Д (CВГД) – гепатит Д вируси келтириб чиқарадиган жигар
касаллиги ҳисобланиб, гепатит В вирусининг юзаки антигени (ҲБсАг-мусбат шахслар) бўлган
шахсларда кузатилади ва 6 ойдан ортиқ вақт давом этувчи жигар тўқималарида турли хил
оғирликдаги морфологик яллиғланиш, некротик ва фибротик ўзгаришлар билан намоён
бўлади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-вирусный-гепатит-д-у-взрослых-кп-рф-
2021/16920
1.3. Тасниф
ХКТ-10 бўйича: Дельта агентсиз сурункали вирусли гепатит В
ХКТ-10 бўйича: Дельта агентли сурункали вирусли гепатит В
ХКТ-11 бўйича: Cурункали вирусли гепатит В
3) Профилактика ва реабилитации турлари:
специфик
носпецифик
4) Жамоат профилактика тадбирларини ва шахсий профилактикани ўтказиш
тамойиллари:
Вирусли гепатитларга қарши профилактика ва эпидемияга қарши жамоат тадбирлари
касаллик эпидемиологиясининг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда парентерал
(гемоконтакт) инфекциялар гуруҳлари учун ишлаб чиқилган тамойилларга асосланади.
Профилактика чора-тадбирлар мажмуи қуйидагиларга йўналтирилган бўлиши керак:
• шахсий гигиена қоидаларига риоя қилиш;
• аҳолини гигиеник тарбиялаш.
Гепатит В нинг олдини олиш вирус манбалари, юқиш йўллари ва омиллари, шунингдек
касалликка мойил аҳоли, шу жумладан қўзғатувчи юқиши эҳтимоли бўлган хавф гуруҳидаги
шахслар, гепатит В билан касалланган бемор билан яқин мулоқатда бўлган шахсларга
нисбатан мажмуавий амалга оширилиши керак, чунки бу ҳолатларда қўзғатувчини юқтириш
эҳтимоли мавжуд.
Гепатит В вирусини юқтиришнинг хавф омилларига қуйидагилар киради:
• жигарнинг сурункали касалликлари, масалан, гепатит C, жигар циррози, жигарнинг ёғли
касаллиги, жигарнинг алкогол касаллиги, аутоиммун гепатит кабилар
• ОИВ инфекцияси
• Жинсий йўл билан юқтириш хавфи, масалан, гепатит В юзаки антигени (ҲБсАг) мусбат
бўлган шахсларнинг жинсий шериклари, жинсий йўл билан юқадиган инфекцияни
текшириш ёки даволашни талаб қиладиган шахслар.
• инъекцион психоактив моддаларни қабул қилиш ёки яқин орада қўллаш.
• қон билан тери ёки шиллиқ қават орқали мулоқатда бўлиш хавфи, маслан, ҲБсАг мусбат
шахслар билан маиший мулоқатлар, қон ёки қон билан ифлосланган биологик суюқликлари
билан таъсир қилишнинг тахминий хавфи бўлган соғлиқни сақлаш ва жамоат хавфсизлиги
ходимлари.
• диализ олувчи шахслар (шу жумладан, марказда ёки уйда гемодиализ ва перитонеал диализ),
диализ олишдан олдин бўлган шахслар ва диабет билан касалланган беморлар.
• гепатит В юқори ёки ўртача эндемик бўлган мамлакатларга саёҳат қилиш.
ҳттпс://www.cдc.гов/ваccинес/счедулес/доwнлоадс/адулт/адулт-cомбинед-счедуле.пдф
3.1. Профилактика усуллари ва муолажалари:
1) Профилактика мақсади (профилактика мақсади кўрсатилади):
Гепатит В ва Д профилактикаси вирус манбалари, юқиш йўллари ва омиллари, шунингдек
касалликка мойил аҳоли, шу жумладан хавф гуруҳларига нисбатан амалга оширилиши керак.
ВГВ нинг специфик профилактикаси
Гепатит В га қарши мажбурий эмлаш барча чақалоқлар ва декретирланган
А
гуруҳлар учун тавсия этилади.
ҲБсАг-мусбат оналардан туғилган чақалоқларни гепатит В га қарши вакцина
А
билан эрта эмлаш (белгиланган ҳужжатларга мувофиқ) амалга оширилади.
ҲБсАг-мусбат шахслар ҲБВ инфекцияси, касалликдан ёки эмлашдан кейин
А иммунитетга эга бўлмаган жинсий шериклар билан алоқада бўлганда
контрацепциянинг тўсиқ усулларидан фойдаланиши тавсия этилади.
ҲБВ инфекцияси бўлмаса, касалликдан ёки эмлашдан кейинги иммунитет
бўлмаса, жинсий шериклар ва оила аъзоларини эмлаш.
В
Гепатит В га қарши эмлаш хавфсиз ва самарали, шу жумладан, ҳомиладорлик
даврида ҳам.
В Шахсий гигиена воситаларидан фойдаланиш (тиш чўткаси, устара ва бошқалар).
Гемодиализ олаётган беморларни ва бошқа хавф гуруҳларини гепатит В га қарши
А
эмлаш ва уларни мониторинг қилиш
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-вирусный-гепатит-д-у-взрослых-
кп-рф-2021/16920
Иммунизация қилинадиган шахслар
• касаллик ўчоқларида мулоқатда бўлган шахслар ва 18–55 ёшдаги касал бўлмаган катталар,
илгари эмланмаган ва вирусли гепатит В га қарши профилактик эмлашлар ҳақида маълумотга
эга бўлмаган шахслар эмланиши керак.
• Илгари гепатит В га қарши эмлашнинг 3 та доза курсини олган меъёрдаги иммун статусига
эга шахсларга қайта эмлаш тавсия этилмайди.
Иммунизация препаратлари ва техникаси
ВГВ га қарши эмлаш учун ген муҳандислиги усулида олинган рекомбинант вакциналар
қўлланилади.
• Илгари эмланмаган шахслар 0-1-6 ойлик тақвим бўйича эмланади. Вакцинанинг 1 ва 2-чи
дозалари орасидаги интервал 1 ойни ташкил қилади, агар интервал узайтирилса, биринчи
дозани такрорлаш шарт эмас ва 3-чи доза эмлаш бошланганидан 6 ойдан кейин амалга
оширилади. 2 ва 3-чи дозалар орасидаги интервал камида 8 ҳафта бўлиши керак. Агар биринчи
ва иккинчи эмлашлар орасидаги интервал 5 ойгача ёки ундан кўп муддатга узайтирилса,
учинчи эмлаш иккинчи эмлашдан 1 ой кейин амалга оширилади.
Бустер эмлаш - қуйидаги ҳолларда вакцинанинг 1 дозаси тавсия этилади:
• Катталар, айниқса гепатит В инфекцияси учун хавф омиллари бўлганлар.
• Гемодиализдаги беморларда гепатит В юзаки антигенига қарши антитана (анти-ҲБс)
текшируви ҳар йили 10 мХБ/мл дан кам бўлса ёки ҳар 3 йилда бир марта вакцинанинг бир
бустер дозасини юбориш.
• Иммунитет танқислиги бўлган инсонлар (шу жумладан ОИВ билан яшовчи инсонлар,
гематопоэтик ўзак ҳужайралари реципиентлари, кимётерапия олувчи шахслар) ва инфекцияни
доимий юқтириш хавфи бўлган шахслар ҳар йили анти-ҲБс тестлари асосида (анти-ҲБс
даражаси <10 мХБ/мл гача камайиши).
ҳттпс://гниcпм.ру/wп-cонтент/уплоадс/2020/08/иммунизаcзия-взрослйҳ_сите.пдф
Агар анти-ҲБс ≥10 мХБ/мл бўлса бустер доза шарт эмас.
ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/26802139/
• инфекцияни юқтириш хавфи бўлган шахслар, масалан, касалланган шахсларнинг шериклари,
инъекцион гиёҳванд моддаларни қабул қилувчи шахслар ва зарарланган қон ёки биологик
суюқликлари билан мулоқатда бўлувчи шахслар.
• гепатит В хавф омиллари маълум бўлмаган 60 ёш ва ундан катта ёшдагилар учун ҳам бустер
эмлаш тавсия этилади.
гепатит В вируси юқори эндемик бўлган мамлакатларга саёҳат қилувчилар учун эмлашни
янгилаш тавсия этилади.
Қарши кўрсатмалар
Гепатит В га қарши вакциналарни қўллашга доимий қарши кўрсатмаларга хамиртурушларга
ва вакцинанинг бошқа компонентларига юқори сезувчанлик, кучли реакция (ҳарорат 40°C дан
юқори, шиш, инъекция жойида диаметри >8 см гиперемия) ёки ВГВ вакциналарининг олдинги
қўлланилишидаги асорат (сурункали касалликларнинг зўрайиши).
Эмлашдан кейинги реакциялар ва асоратлар
ВГВ га қарши вакциналар кам реактоген, клиник синовлар ва маркетингдан кейинги
тадқиқотлар натижаларига кўра, маҳаллий ва тизимли реакциялар эмланган инсонларнинг 5%
дан камроғида учрайди. 1980 йилдан бери 1 миллиард дозадан ортиқ ВГВ га қарши вакциналар
қўлланилган, анафилактик шокнинг ягона ҳолатлари (1:600 000), эшак еми (1: 100 000), тошма
(1: 30 000), артралгия, миалгия, тугунли эритема кузатилган.
ВГД нинг специфик профилактикаси
ВГД нинг олдини олиш учун барча инсонларга миллий профилактик эмлашлар
С тақвими ва эпидемик кўрсатмалар бўйича профилактик эмлашлар тақвимига
мувофиқ гепатит В га қарши вакцина олиш тавсия этилади.
СВГД билан касалланган беморларга агар қон зардобида гепатит А вирусига
С қарши антитаналар йўқ бўлса, вирусли гепатит А нинг олдини олиш учун гепатит
А га қарши вакцина тавсия этилади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-вирусный-гепатит-д-у-взрослых-
кп-рф-2021/16920
3) Носпецифик профилактика
Инфекция манбаларини (инфекцияни юқтириш хавфи юқори бўлган ва/ёки
В эпидемиологик аҳамиятга эга бўлган шахсларни текшириш) фаол аниқлаш тавсия
этилади.
Сунъий юқиш механизмларининг (ҳаётий кўрсатмалар бўйича қон қуйиш,
текширишнинг инвазив усулларининг асосланганлиги, бир марта ишлатиладиган
С асбоблардан фойдаланиш, тиббий асбоблар ва жиҳозларига ишлов бериш
режимларига қатъий риоя қилиш, тиббиёт ходимлари томонидан ҳимоя
воситаларидан фойдаланиш) олдини олиш тавсия этилади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-вирусный-гепатит-д-у-взрослых-
кп-рф-2021/16920
3.2. Реабилитация усуллари ва муолажалари: Реабилитация чоралари ишлаб чиқилмаган.
4. Реабилитация муолажаларининг босқичи ва ҳажмини аниқлаш мезонлари:
4.1. Профилактика учун кўрсатмалар:
4.2. Профилактика турларини аниқлаш мезонлари (халқаро стандартлар, далилларга
асосланган тиббиёт маълумотларига мувофиқ):
ПРОФИЛИКТИК ЭМЛАШЛАР ТАҚВИМИ
Ёш Эмлаш номи
1 сутка ВГВ-1
2 ой пента-1(АКДС-1, ВГВ-2, ХИБ-1)
3 ўй пента -2 (АКДС-2, ВГВ-3, ХИБ-2)
4 ой пента -3 (АКДС-3, ВГВ-4, ХИБ-3)
Ўзбекистон Республикаси эмлашлар тақвими 2024 йил
ҳттпс://нрм.уз/cонтентф?доc=520693_&продуcтс=1_все_законодателство_узбекистана
5. Реабилитация босқичлари ва ҳажми: Реабилитация чоралари ишлаб чиқилмаган.
ДИСПАНСЕР КУЗАТУВ
Диспансер кузатув
СВГВ билан касалланган беморларни яшаш жойида ёки гепатомарказда оила
С шифокори, юқумли касалликлар шифокори томонидан кузатиш тавсия этилади.
СВГВ билан касалланган беморларга этиотроп (вирусга қарши) даво тугагандан
С сўнг, йилига бир марта (12 ой) оила шифокори, юқумли касалликлар шифокорининг
динамик кузатувидан ўтиш тавсия этилади.
Касаллик босқичини ва жигар фибрози ёки циррознинг ривожланишини баҳолаш
С учун ҳар 6 ойда ноинвазив текширувларни (АПРИ шкаласи ёки транзитор
эластография) ўтказилиши тавсия этилади.
АЛТ (ва АПРИ учун АСТ), ВГВ ДНК ёки ҲБеАг/анти-ҲБе скринингини ўтказиш.
Ҳар 6 ойда ва/ёки ҳар бир ташрифда мунтазам равишда даволаш режимига риоя
қилишни назорат қилиш керак.
Шарҳ: Вирусга қарши давонинг бирламчи самарасизлиги уч ой давомида вирусга
қарши дорининг ВГВ ДНК даражасини 1хлог10 ХБ/мл дан ортиқ пасайтира
С
олмаслиги сифатида аниқланиши мумкин. Вирусга қарши давонинг иккиламчи
самарасизлиги, дастлаб самарали вирусга қарши даво олган беморларда (зардобда
ВГВ ДНК даражаси >1хлог10 ХБ/мл пасайиши билан тавсифланади) 3 ой ўтгач ВГВ
ДНК даражаси бошланғич даражасидан >1хлог10 ХБ/мл ошганда гумон қилиниши
мумкин.
ВГВ ДНК текширувиии ўтказиш имкони бўлмаган шароитларда вирусга қарши
давонинг самарасизлиги қон зардобидаги аминотрансфераза (АЛТ) даражасининг
С ошиши ва/ёки дорини қабул қилиш фонида жигар касаллигининг зўрайиш
белгилари сифатида аниқланиши мумкин.
Даволашни тез-тез мониторинг қилиш (биринчи йилда ҳар 3-6 ойда) қуйидаги
ҳолатларда амалга оширилиши мумкин:
- касалликнинг кеч босқичларида (компенсирланган ёки декомпенсирланган жигар
циррози) бўлган шахслар;
- даволанишнинг биринчи йилида даволанишга риоя қилиш ташвиш туғдирадиган
ҳолларда, даволанишга жавобни ва даволанишга риоя қилишни баҳолаш;
- ОИВ коинфекцияси бўлган шахслар;
- буйрак етишмовчилиги бўлган шахслар.
ГЦК скрининги
Ҳар олти ойда қорин бўшлиғини УТТ ва альфа-фетопротеин таҳлили билан ГЦКни
мунтазам равишда кузатиб бориш тавсия этилади:
ёши ёки бошқа хавф омилларидан қатъий назар, жигар циррози бўлган инсонлар;
В
оила анамнезида ГЦК бўлган инсонлар;
В
40 ёшдан ошган ва ВГВ ДНК даражаси >20 000 ХБ/мл бўлган инсонлар (ВГВ ДНК
С таҳлили мавжуд бўлса)
Сурункали гепатит Д билан касалланган беморлар яшаш жойидаги тиббиёт ташкилоти
С ёки ҳудудий ихтисослаштирилган марказда оилавий шифокор, юқумли касалликлар
шифокорининг диспансер кузатувидан ўтиши тавсия этилади.
СВГД билан касалланган беморлар этиотроп (вирусга қарши) даво тугагандан сўнг,
С йилига 1 марта оилавий шифокор, юқумли касалликлар шифокорининг диспансер
кузатувидан ўтиши тавсия этилади.
ҳттпс://дисеасес.меделемент.cом/дисеасе/хронический-вирусный-гепатит-д-у-взрослых-кп-
рф-2021/16920
6. Протоколнинг ташкилий жиҳатлари:
1) Манфаатлар тўқнашуви йўқлиги тўғрисидаги маълумотлар: йўқ
2) Тақризчилар маълумотлари:
Камилов Фарход Хайдарович Тошкент педиатрия тиббиёт институти
юқумли, болалар юқумли касалликлари,
эпидемиология, фтизиатрия ва
пульмонология кафедраси тиббиёт фанлари
доктори, доценти
Кошерова Бахыт Нургалиевна Қозоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш
вазирлигининг юқумли касалликлар бўйича
бош мутахассиси, тиббиёт фанлари доктори,
“Остона тиббиёт университети” НАЖ
профессори
3) Протоколни қайта кўриб чиқиш шартлари: нашр этилганидан кейин 3 йил ўтгач ёки
самарадорлиги тасдиқланган янги ташхисот ва даволаш усуллари пайдо бўлганда.
4) Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1. Руководство по профилактике, диагностике, уходу и лечению людей с хронической
инфекцией гепатита В, 2024 год.
ҳттпс://www.wҳо.инт/публиcатионс/и/итем/9789240090903
2. Руководство по профилактике и лечению хронического гепатита В. Китайская медицинская
ассоциация и Гепатологическое отделение Китайской медицинской ассоциации.
ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/36891718/
3. Хронический гепатит В у взрослых Хронический гепатит В у взрослых > Клинические
протоколы МЗ РК - 2018 (Казахстан) > МедЕлемент
4. Рекомендации ЕАСЛ по клинической практике по вирусу гепатита дельта 2023 год
ҳттпс://www.жоурнал-оф-ҳепатологй.еу/артиcле/С0168-8278(23)00317-3/фуллтехт
5. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирининг 2018 йил 27 августдаги
“Ўзбекистон Республикасида вирусли гепатитларнинг ташхисоти, давоси ва
профилактикаси бўйича чора-тадбирларни янада такомиллаштириш тўғрисида” ги 542-сон
буйруғи.
6. Хронический вирусный гепатит Д у взрослых-
Хронический вирусный гепатит Д у взрослых > Клинические рекомендации РФ 2021 (Россия)
МедЕлемент
Вложения (1)
Версия на узбекском (латиница)
Информация
| Тип: | Клинический протокол |
| Коды МКБ: | B16.9 |
| Версия: | v1 |
| Утверждён: | 27.04.2026 |